Mostrar mensagens com a etiqueta Amadeu Ferreira. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta Amadeu Ferreira. Mostrar todas as mensagens

sexta-feira, 26 de abril de 2013

Proua i Percunceito - Capítalo XVII





L die apuis, Elizabeth cuntou le a Jane l que se habie passado antre eilha i l Senhor Wickham. Jane scuitou la, a modo spantada i antressada; nun podie acraditar que l Senhor Darcy fura assi tan zmerecedor de l’amisade de l Senhor Bingley; assi i todo, nun staba ne l modo de ser deilha poner an dúbeda la berdade dun moço de figura tan amable cumo Wickham. La possiblidade de este algue beç haber sufrido tan grande anjustícia, bundaba pa le abibar ls mais ternos sentimientos; i de modo que nun tenie outro remédio que nun fura pensar bien de dambos a dous, defender l cumportamiento de cada un, i botá le las culpas a un mal antendido l que de outro modo nun podira ser splicado.

Dambos a dous haberan,” dixo eilha, “sido anganhados, tengo l’eideia, dun modo ou doutro, por algo que nun podemos adebinar. Quien sabe se nun fui giente antresseira que ls puso d’a mal un cul outro. Ye, falando debrebe, ampossible para nós adebinar las rezones ou l modo cumo se apartórun, sien que nien un nien outro séian culpados."

Tenes toda la rezon; i agora, mie querida Jane, quei me dizes a fabor de ls antresseiros que talbeç téngan a ber cun este assunto? Çculpá los tamien, ou bamos mos a sentir oubrigadas a poner las culpas an alguien.”

Faç caçuada se quejires, mas you nun bou a demudar de oupenion. Mie querida Lizzy, pensa solo an que campo tan zounroso esso deixa l Senhor Darcy, al tratar dessa maneira l faborito de l pai del, alguien a quien l pai del pormetiu ajudar lo. Ye ampossible. Nanhun home cun alguns sentimientos, que tenga an buona cuonta l sou carátele, serie capaç dũa cousa dessas. Achas que ls amigos mais íntemos stan assi tan eiludidos a respeito del? Á! nó.”

Sou mais lhebada a acraditar que l Senhor Bingley seia bítima dun anganho do que todo l que l Senhor Wickham me haia cuntado onte a la nuite nun haba passado dũa ambençon del; nomes, feitos, an todo el amentou sien eisitar. Se nun fur assi, l Senhor Darcy que lo benga a cuntradezir. Al menos, habie sinceridade ne l mirar del.”

Ye rialmente defícele—ye lhamentable. Ũa pessona nun sabe l que há de pensar.”

“Perdona me; ũa pessona sabe bien l que pensar.” 

Mas Jane poderie pensar que staba cierta al menos nun punto—que l Senhor Bingley, se staba a ser anganhado, muito el iba a sufrir quando todo se benisse a saber.

Las dues rapazas fúrun chamadas de l jardin, adonde esta cumbersa se passaba, puis habien acabado de chegar algues de las pessonas de quien stában a falar; l Senhor Bingley i las armanas benien pessonalmente a cumbidá las pa l baile an Netherfield, yá muitá aguardado, i que staba marcado pa la terça apuis. Las dues ties amostrórun se ancantadas por béren outra beç la sue querida amiga, falórun ne l muito tiempo an que habien stado apartadas i bárias bezes le preguntórun an que se habie acupado çque se habien apartado. Al restro de la família pouca atencion le dórun; fazendo todo l possible por nun ancarar cula Senhora Bennet, dezindo le pouca cousa a Elizabeth, i nada a todas las outras. A seguir fúrun se ambora, alhebantando se de ls sentalhos tan foutas que agarrórun l armano de surpresa, i apressiando se a salir para se scapáren a las amablidades de la Senhora Bennet.

L’eideia de l baile an Netherfield era mui agradable para todas las ties de la família. La Senhora Bennet dou an cunsidrá lo cumo sendo dedicado la sue filha mais bielha, i staba specialmente agradada por haber recebido l cumbite de l própio Senhor Bingley an pessona, an beç de un ceremonioso carton. Jane manginaba se nũa nuite marabelhosa an cumpanha de las sues dues amigas i cun las atençones de l armano; i Elizabeth sonhaba cun l gusto de beilar cun l Senhor Wickham i de ber la cunfirmaçon de todo na pessona i ne ls modos de l Senhor Darcy. La felcidade antecipada de Catherine i Lydia nun dependie tanto de un solo acuntecimiento, ou dũa pessona an special, puis, anque cada ũa deilhas, na mesma que Elizabeth, fazisse tencion de beilar metade de la nuite cun l Senhor Wickham, de modo nanhun el era l solo par que las podie sastifazer, i al cabo i al restro un baile era un baile. I até la própia Mary le garantiu a la família que nun sentie nada contra un adbertimiento desses.

- "Çque puoda çponer de las mies manhanas para mi”, dixo eilha, “dou me por sastifeita—You cuido que nun ye un sacrafício partecipar de beç an quando nũa fiesta a la nuite. Todos tenemos deberes sociales a cumprir; i cunfesso que sou de las pessonas que cunsídran que ls anterbalos de recreio i adbertimiento son recomendables para todo mundo.”

Elizabeth staba tan animada por esta oucasion, que anque nun falasse muita beç cun l Senhor Collins a nun ser que fusse mesmo perciso, nun fui capaç de passar sien le preguntar se fazie tencion de aceitar l cumbite de l Senhor Bingley, i se l aceitasse, se el achaba própio participar an adbertimientos pula nuite; i eilha quedou surpresa quando el le respundiu que nun tenie nanhun reparo a esse respeito, i nun tenie miedo nanhun de ser cinçurado, tanto pul arcebispo, cumo por Lady Catherine de Bourgh, por s’astrebir a beilar.

De manera nanhue cunsidro, acraditai me”, dixo el, “que un baile destes, ouferecido por un moço de carátele, a giente respeitable, puoda tener algo de mal; i stou tan loinge de me ampedir de beilar, que spero tener la honra de beilar cun todas las mies ancantadoras primas pula nuite afuora; i aporbeito esta oupertunidade para bos pedir, menina Elizabeth, ls dous purmeiros bailes an special, i spero que mie prima Jane beia esta scuolha debida a ũa rezon justa, i nó cumo ũa falta de cunsidraçon por eilha.”

Elizabeth quedou mui zeiludida. Eilha que se habie aperpuosto guardar aqueilhes dous bailes tan speciales pa l Senhor Wickham; i agora tenie que ser cun l Senhor Collins! la sue animaçon nunca habie tubido tan mala hora. Assi i todo, nun  habie modo de scapar. La felcidade de l Senhor Wickham i la deilha mesma fui adiada para un cachico mais tarde, i la perpuosta de l Senhor Collins aceite cun tanta gentileza quanto le fui possible. Eilha nien sequiera staba agradada pula galantarie del, puis l’eideia scundie algo mais. Pula purmeira beç dou an pensar, que eilha era la scolhida antre las armanas para se tornar la senhora de la casa paroquial de Hunsford, i cumpletar la mesa de jogo an Rosings, na falta de bejitantes mais scolhidos. Essa eideia lhougo se demudou an certeza, quando ouserbou cumo crecien las atenciones del an relaçon a eilha, i oubiu las muitas bezes an que el fazie por agabá la pulas sues capacidades i por ser mui lista; i anque stubira mais spantada do que recoincida por esse eifeito de ls sous ancantos, nun se passou muito tiempo sien que la mai le dira a antender cumo le agradaba un probable casamiento antre eilhes. Assi i todo, Elizabeth mais quijo nun se dar por achada, puis staba yá a ber la çcuçon fuorte que ũa cuntestaçon deilha iba a traier. L Senhor Collins podie até nunca chegar a fazer l pedido, i, até que l fazisse, era tiempo perdido star a renher por bias del.

Se nun tubira sido l baile an Netherfield que habie que purparar i era assunto de cumbersa, las meninas Bennet mais nuobas íban a star nessa altura nun stado lhastimoso, puis zde l die de l cumbite, até al die de l baile, chobiu tanto i sien paraije que fui ampossible íren ũa sola beç a Meryton. Nien tie, nien oufeciales i criqueirice para fazer—ls própios centros de rosas para Netherfield tubírun que ser feitos por anquemenda. La própia Elizabeth perdiu algue pacéncia por bias daquel tiempo a puntos de haber suspendido de todo ls abanços de l coincimiento deilha cun l Senhor Wickham: i nada a nun ser l baile de terça, poderie haber tornado la sesta, l sábado, l deimingo i la segunda suportables para Kitty i para Lydia.





sábado, 16 de fevereiro de 2013

Anquanto la lhengua fur falada

Aviso: Este post é bilingue.

Hoje não venho falar sobre livros. Trago-vos uma reportagem que saiu na edição de hoje do Jornal i sobre o Mirandês. Sei que o assunto não interessa a muitos de vós mas, além de pessoalmente ser uma temática que me é cara, tenho reparado que os posts sobre livros nesta língua e a tradução de Orgulho e Preconceito têm cada vez mais procura e mais leitores neste cantinho. Quer dizer que a alguns a coisa ainda interessa. Porque sou de Miranda do Douro (e o meu pai de uma aldeia próxima) conheço bem a realidade de que fala a reportagem - a morte de uma língua por falta de apoios e por causa da desertificação da região em que é falada. 
Espero que não se importem com este meu pequeno "devaneio" e que gostem da reportagem. Talvez consiga fazer-vos um dia dizer umas palavritas nesta bela língua, ou levar alguns de vós ao Intercéltico e a comer uma bela Porta à Mirandesa ou uma genuína alheira nos intervalos dos concertos :)

Hoije nun bengo falar subre lhibros. Trago-bos ua reportaige que saliu na eidiçon d'hoije de l Jornal i subre l Mirandés. Sei que l'assunto nun antressa a muitos de bós mas, para alhá de pessonalmente ser ua temática que me ye cara, tengo reparado que ls posts subre lhibros nesta lhéngua i la traduçon de Proua i Preconceito ténen cada beç mais percura i mais lheitores neste cantico. Quier dezir que l'alguns la cousa inda antressa. Porque sou de Miranda de l Douro (i l miu pai dua aldé próssima) conheço bien la rialidade de que fala la reportaige - la muorte dua lhéngua por falta d'apoios i por causa de la zertificaçon de la region an que ye falada. 
Spero que nun se amporten cun este miu pequeinho "debaneio" i que gusten de la reportaige. Talbeç cunsiga fazer-bos un die dezir uas palabritas nesta guapa lhéngua, ó lhiebar alguns de bós al Antercéltico i a comer ua guapa Puorta a la Mirandesa ó ua genuína tabafeia ne ls anterbalos de ls cuncertos :)

Um enorme bem-haja ao Amadeu ferreira e a tantos outros, muitos deles meus amigos ou conhecidos, pelo incansável trabalho em prol da defesa da nossa língua mãe. Fica, agora a reportagem.

Un einorme bien-haba al Amadeu ferreira i a tantos outros, muitos deilhes mius amigos ó coincidos, pul ancansable trabalho an prol de la defesa de la nuossa lhéngua mai. Queda, agora la reportaige.



Glória Vaqueiro vai na berma da estrada, a poucos metros da fronteira com Espanha e a outros tantos da aldeia de Constantim. Equilibrada em cima da burra, faz questão de explicar o porquê do meio de transporte – cada vez mais raro, mesmo em terras de Trás-os-Montes. “Não sei andar de bicicleta e nunca tirei a carta de carro. A burra dá-me jeito para ir aqui e além e é nova, só tem seis anos. É mansinha.”
A fala da transmontana é estranha: as palavras são portuguesas, mas o sotaque faz lembrar o castelhano. Mas também não é mirandês. “Só falo mirandês com quem também fala”, avisa. Glória, a dona da burra, tem 68 anos, vive com uma reforma de 400 euros e ainda se lembra do tempo em que “toda a gente” andava de burro ou a cavalo. Até o Dr. Barros, o médico de serviço na região, que morreu “há já muitos anos”, mas que palmilhava as aldeias de Miranda do Douro a cavalo para assistir os doentes em casa.
Agora toda a gente tem carro e os médicos, que escasseiam na região, não fazem serviços ao domicílio. O hospital mais próximo da aldeia de Constantim fica a mais de 15 quilómetros, em Miranda, e, se o caso inspirar cuidados de maior, só pode ser resolvido em Bragança, a quase 60 quilómetros de distância. “Mudou quase tudo, só não muda a política, que é sempre a mesma”, atira Glória, ainda do alto da burra. O que também não mudou é a língua mais usada pelos habitantes de Constantim e das outras aldeias de Miranda do Douro: o mirandês, a outra língua de Portugal, anterior à própria fundação do país e que, em 1999, ganhou o estatuto de língua minoritária.
O problema é que há cada vez menos gente em Trás-os-Montes para manter viva a tradição. Em Constantim, por exemplo, só resistem 80 habitantes (há duas décadas eram mais de 300). Na aldeia há uma única criança, com 12 anos, e o casal mais jovem anda na casa dos 40. Para os mais velhos – os que resistem –, o primeiro contacto com a língua portuguesa só se deu à chegada à escola, numa altura em que o mirandês era falado em todas as casas, mas apelidado de “fala caçurra” – a língua das gentes incultas. Glória ainda conseguiu fazer a terceira classe, mas praticamente não sabe ler. “Sei fazer o nome e orientar-me se precisar de andar de camioneta.”
A pouca escolaridade acabou por fazer com que nunca tenha esquecido a língua materna, o mirandês. “Só uso o português para falar com gente de fora ou quando tenho de ir à cidade”, explica.
Não há um cálculo rigoroso das pessoas que ainda falam a outra língua. Sabe-se, com certeza, que continua a ser usada em todas as aldeias do concelho de Miranda do Douro e ainda em três povoações vizinhas que pertencem ao concelho de Vimioso: Vilar Seco, Angueira e Caçarelhos. No total são 500 quilómetros quadrados de território, na fronteira com a província espanhola de Zamora, em que as palavras são ditas de uma outra forma.
Em 1900, o linguista José Leite de Vasconcelos estimava que existissem 15 mil falantes. Actualmente, o número não deverá ir além dos 7 mil. A diminuição de falantes foi uma constante ao longo de todo o século xx, sobretudo a partir da década de 60. Na altura, muitos chegaram a apostar que o mirandês se extinguiria de vez, muito provavelmente por volta de 1980. As profecias mostraram-se apressadas, apesar de tudo apontar para a sua extinção: em meados do século passado, com a construção das barragens do Douro, chegaram ao concelho de Miranda do Douro centenas de trabalhadores, todos falantes de português. Instalaram-se em praticamente todas as aldeias.
O mirandês deixou assim de ser a língua dominante. Nessa época, o ensino generalizou-se (nas escolas só era ensinado o português) e apareceu o fenómeno da televisão – também falada em português. Enquanto isso, muitos rapazes de Miranda eram incorporados no exército, por força da guerra colonial. E nas ex- -colónias, longe de Trás-os-Montes, foram obrigados a assimilar o português.
O mirandês foi caindo em desuso, até que conseguiu o estatuto de língua regional, em 1999, através da Lei 7/99. Portugal deixou assim de ser o único país monolingue da Europa. No mesmo ano foi aprovada a Convenção da Língua Mirandesa, criada para normalizar a escrita – uma espécie de acordo ortográfico do mirandês, que sentou à mesma mesa falantes, estudiosos e linguistas das universidades de Lisboa e de Coimbra. O princípio era simples: manter a diversidade na fala, mas criar unidade na escrita. É que o mirandês tem vários dialectos, que variam de aldeia para aldeia. E foi sempre uma língua oral, até 1884, quando José Leite de Vasconcelos publicou o poemário “Flores mirandesas” – a primeira obra escrita em mirandês. Aos poucos, a língua começou a ser escrita e actualmente existe mais de uma centena de obras publicadas – entre traduções e livros originais.
L PORSOR FALANTE Sozinho, o professor e vice-presidente da Comissão do Mercado de Valores Mobiliários (CMVM) já traduziu dezenas de obras. Por pura carolice. Amadeu Ferreira nasceu em Sendim, saiu de Trás-os-Montes para se fazer doutor em Direito e construiu uma carreira sólida em Lisboa. Nos corredores da CMVM ninguém adivinha que só aprendeu a falar português aos 18 anos: em casa e na vila de Sendim só se ouvia o mirandês. Hoje, aos 62 anos, o seu domínio da língua portuguesa é perfeito, mas o inconsciente teima em pregar partidas: Amadeu Ferreira confessa que sonha sempre em mirandês. Nas horas vagas, entre o trabalho na comissão e as aulas de Direito na Universidade Nova, o professor dedica-se às traduções. Já traduziu os “Quatro Evangelhos” (“Ls quatro eibangeilhos”, em mirandês), “Os Lusíadas”, a “Mensagem”, de Fernando Pessoa”, “O Principezinho” e alguns poetas clássicos, como Horácio. Mas o recordista de vendas é o livro “Asterix l gaulés” (“As Aventuras de Astérix”) – já se venderam quase 8 mil exemplares e num espaço de apenas três meses chegou à terceira edição.
Nos últimos anos têm sido publicadas uma média de seis obras por ano. “É um trabalho cultural de cidadania”, conta Amadeu Ferreira, alertando para a pouca atenção que os sucessivos governos e as instituições locais, em Trás-os-Montes, têm dado à língua de Miranda. “O mirandês aguentou mais de mil anos, tem-se feito muito trabalho, mas não podemos continuar a assumir as responsabilidades das entidades públicas”, critica. Depois de se ter dado o reconhecimento da língua, há quase 15 anos, houve conversas com ministros, promessas de todos os governos e da Câmara Municipal de Mirandela.
“Na prática, os apoios para que a língua continue viva têm sido poucos ou nenhuns”, denuncia o professor. “A necessidade de defender as línguas minoritárias é cada vez mais uma evidência, de maneira a preservar uma parte indispensável do património cultural da humanidade e da identidade do país”, sublinha, acrescentando que as línguas estão permanentemente em perigo. “Por serem humanas, morrem se não forem cuidadas”. Amadeu Ferreira propõe, por exemplo, que a autarquia de Miranda do Douro passe a escrever em mirandês e que sejam criados incentivos de emprego aos falantes. Mais urgente que tudo o resto, diz o vice-presidente da CMVM, é a criação de um instituto central do mirandês – uma espécie de Instituto Camões à escala da língua de Miranda. O próprio ensino, que existe mas não é obrigatório, precisaria de ser mais apoiado: “Por não ser obrigatório, pode acabar a qualquer momento, deixando de se fazer a transmissão da língua.” Ou seja, a lei proclamatória de 1999 não chega. É preciso agora “que o Estado concretize os compromissos que assumiu em lei, porque a democracia linguística é um elemento importante da democracia, que deve assentar no respeito pela diferença”, resume.
L MIRANDES NAS SCUOLAS O ensino do mirandês arrancou em 1985, na Escola Preparatória de Miranda do Douro, com turmas do quinto e do sexto ano. A partir de 1999, com a proclamação da língua, o ensino foi regulamentado e alargado a todas as escolas da cidade, mas só como disciplina opcional. “A regulamentação sofre de graves deficiências, o que tem levado a uma diminuição do número de horas lectivas, à ausência de manuais e à existência de poucos professores”, aponta Amadeu Ferreira. Foram apresentadas várias propostas ao Ministério da Educação no sentido de melhorar o ensino, mas nunca foram atendidas.
Desde que se tornou oficial, o ensino tem sido ministrado sobretudo por professores autóctones, com formação nas áreas das Línguas ou da História. Duarte Martins, natural da aldeia de Malhadas, no concelho de Miranda, é há oito anos um dos mestres do mirandês. Aprendeu a falar em casa, mas só muitos anos mais tarde aprenderia a escrever a língua – depois de passar por um curso de Verão na Universidade de Trás-os-Montes e Alto Douro (UTAD).
Para quem aprendeu a língua de ouvido, o trabalho dos últimos anos é notável. Basta entrar na aula de mirandês da turma de 15 alunos do 4.o B da Escola Básica de Miranda do Douro. Os miúdos têm só dez anos, já vão no quarto ano da disciplina e falam mirandês como gente crescida. A aula acontece do princípio ao fim em mirandês e ninguém falha uma resposta.
No ensino básico, e apesar de a disciplina ser opcional, a taxa de adesão é de quase 100%, mas vai diminuindo à medida que os alunos avançam no nível de ensino. “A taxa mais baixa regista-se no secundário, porque nessa fase os alunos já têm outras preocupações e menos tempo disponível”, justifica o professor. Mesmo assim, estima-se que nos últimos anos mais de 2 mil crianças tenham aprendido mirandês na escola. Só que ensinar sem mais nada não chega para manter a língua viva. Para começar, porque assim que os alunos chegam ao 12.o ano, são obrigados a sair de Miranda do Douro se quiserem prosseguir estudos. Ou, simplesmente, arranjar trabalho. “A problemática da preservação da língua está directamente ligada ao problema da fixação dos jovens. O nosso trabalho de transmissão da língua é feito, mas os falantes saem da região e na maioria dos casos nunca mais voltam, distanciando-se das suas raízes e, consequentemente, da sua cultura”, diz o professor.
L NUOBO PELIGRO Os indicadores socioeconómicos de Miranda do Douro mostram que o mirandês enfrenta agora uma nova ameaça. Real e difícil de contornar. Só entre 2001 e 2011, de acordo com os dados do censo, a população residente no concelho diminuiu 7,3%. Há dois anos havia apenas 7462 pessoas a viver na região, espalhadas por uma área total de cerca de 487 quilómetros quadrados. O número de falantes cai todos os anos – sempre que morre um velho perde-se um pedaço de cultura e os indicadores apontam para um aumento exponencial do envelhecimento populacional. Além disso, nos últimos dez anos, a taxa de desemprego subiu de 3,3% para 4,5% – o que tem levado muitos mirandeses a fugir para outras regiões do país e até para o estrangeiro.
Um dos exemplos do que a desertificação fez a Trás-os-Montes é a aldeia de Vilar Seco, no concelho de Vimioso, onde o mirandês ainda sobrevive. No único café da aldeia juntam-se todos os finais de tarde meia dúzia de velhos. Há 14 anos que não nasce uma única criança na terra. E há quase 30 que a aldeia – com pouco mais de 200 eleitores – é atravessada por uma linha de comboio abandonada. Nas paredes do café multiplicam-se cartazes escritos em mirandês. Um deles anuncia a próxima batida à raposa. Há uns anos, caçar uma podia render 3500 escudos. Hoje só sobram cinco caçadores e as peles de raposa pouco valem. “Há uns tempos apareceu aí um espanhol a comprar, pagava 10 euros por cada uma”, conta o presidente da junta, Armando Pinto, que vive em Vimioso, a quase 20 quilómetros de distância.
Outro dos cartazes expostos anuncia um torneio de sueca – os prémios variam entre um porco com 70 quilos, cordeiros, galos e chouriças. “Foi-se toda a gente embora, mas aqui há uns anos ainda havia trabalho”, garante o autarca. Nos arredores da aldeia existiam meia dúzia de grandes estábulos, que chegavam e sobravam para empregar a gente da terra, além de uma serralharia e uma carpintaria. Fechou tudo. “É irónico não termos gente, porque nunca existiram tantas estradas e tanta qualidade de vida na região como agora”, desabafa o presidente da junta.
ANQUANTO LHA LHENGUA FUR CANTADA A fuga da população tem sido a maior dor de cabeça de Paulo Meirinhos, membro do grupo de música tradicional Galandum Galundaina, que nos últimos anos se tem dedicado a dar aulas de Música às crianças de Miranda do Douro e a formar novos grupos de cantares, de danças e de tocadores da região. “Conseguimos formar os grupos, porque há interesse por parte dos mais jovens, mas a dificuldade é mantê-los. Acabam todos por se ir embora daqui e temos de começar tudo de novo”, lamenta. A língua mirandesa é uma espécie de chapéu que abriga toda uma cultura específica de Miranda e que se reveste das mais variadas formas – do teatro aos contos, das lendas aos saberes e fazeres. Passando pela música. Os Galandum Galundaina – que já gravaram três discos, um DVD e correm meio mundo a cantar em mirandês – fazem parte de uma nova geração de músicos que têm preservado a língua em forma de cantar.
São três irmãos – Paulo, Alexandre e Manuel Meirinhos – e ainda Paulo Preto. Todos estudaram Música fora da região, mas escolheram regressar às origens. Constroem instrumentos, compõem, recolhem sons tradicionais e dão-lhes uma nova roupagem. Mais moderna. “O que temos ensinado aos mais novos é que, se quisermos preservar a cultura, não podemos parar no tempo. É preciso pegar naquilo que é tradicional e trazê-lo para os novos tempos”, defende Paulo Meirinhos.
O avô dos três irmãos era carpinteiro e tocava num dos muitos grupos de pauliteiros que existiam na região – hoje sobram apenas 40 ou 50. Como herança, deixou aos netos os bombos e as caixas que tocava. E ainda o gosto pela música tradicional. “Que é muito importante na transmissão da língua”, defende Paulo Meirinhos. “Nos nossos concertos há muita gente que não fala mirandês, mas que canta em mirandês”, garante.
Unir a modernidade e a tradição tem sido também a tarefa, nas últimas duas décadas, de Mário Correia – o responsável pelo Centro de Música Tradicional Sons da Terra em Sendim. O edifício, inaugurado recentemente, era a residência de um padre, mas foi reconvertido em espaço cultural com a ajuda de financiamentos comunitários.
Nas prateleiras há centenas de CD e DVD etiquetados e meticulosamente organizados: são o resultado de dez anos de recolha no terreno de cantares e dizeres tradicionais, interpretados pela gente das aldeias de Miranda. Carolice de Mário Correia, que nem sequer é de Trás-os-Montes: os pais eram minhotos, nasceu e cresceu no Porto e formou-se em Economia. Passou pela gestão de grandes empresas, pela Inspecção-Geral de Finanças e pela Inspecção Tributária. Até que um dia decidiu fazer as malas e rumar a Miranda com uma ideia na cabeça: gravar os sons dos gaiteiros tradicionais, que na altura em 1994, estavam praticamente em extinção. O economista foi ficando, estabeleceu-se na vila de Sendim, criou uma editora – a Sons da Terra – e já lançou mais de uma centena de discos. Pelo meio inventou o Festival Intercéltico de Sendim, que está nas rotas internacionais dos festivais de músicas do mundo e que este ano vai para a 14.a edição.
O centro abriga ainda uma biblioteca, que tem servido de apoio a investigadores e estudantes da língua mirandesa – que chegam do mundo inteiro. Já passaram por Sendim estudiosos japoneses, polacos, espanhóis, húngaros, alemães, brasileiros ou austríacos. A maioria da clientela que vai chegando – cerca de 70% dos utilizadores da biblioteca – é estrangeira. E as raras vezes que aparece um português as diferenças são notórias: “Os investigadores portugueses vêm a contar os tostões e praticamente sem material de suporte”, conta Mário Correia.
Outra das jóias do centro é um espólio de mais de 50 mil fotografias antigas que permitiram fixar no tempo rostos de antigos gaiteiros, cantores e pauliteiros. Todos falantes de mirandês. “O monumento mais vivo são as pessoas”, diz Mário Correia. Mas as pessoas são a matéria que mais vai faltando em Miranda do Douro.

quinta-feira, 17 de janeiro de 2013

Proua i Percunceito - capítalo XVI




Cumo nada houbo acontra l treminado pulas moças cula tie deilhas, i todos ls reparos de l Senhor Collins an nun deixar l Senhor i la Senhora Bennet por ũa sola nuite al lhargo de la bejita fúrun fastados de modo firme, a la hora marcada la carruaije lhebou lo a el i a las sues cinco primas a Meryton; i las rapazas tubírun l gusto de oubir, mal apenas antrórun na sala, que l Senhor Wickham aceitara l cumbite de l tiu, i yá staba an casa.

Apuis haber sido dada esta anformaçon i todos se habéren sentado, l Senhor Collins aporbeitou l’oucajion para mirar alredror del i admirar, amostrando se de tal maneira admirado cula grandura i la mobilha de l apartamiento, que dixo que quaije le parecie que staba na salica de zayuno ne l berano, an Rosings; al ampeço, esta acumparança nun le çpertou grande antusiasmo; mas quando la Senhora Philips fui por el sclarecida de l que era Rosings i quien era la sue duonha—quando oubiu la çcriçon de solo ũa de las salas de bejita de Lady Catherine, i soubo que solo l chupon custara uitecientas lhibras, eilha sentiu la fuorça daquel agabon, i ende nien l’acumparança cun l quarto de la gobernanta la haberie oufendido.

Na çcriçon de toda la grandeza de Lady Catherine i de la mansion deilha, cun algues falas pul meio a lhoubar la hounesta casica del i de ls melhoramientos que staba a recebir, passou l tiempo de modo mui agradable, até que que ls outros cabalheiros se le ajuntórun; i na Senhora Philips el ancuntrou ũa oubinte cun atento, an que l’oupenion a respeito del crecie al modo que lo oubie, i an que yá staba a quedar cuntenta cul modo cumo le iba a cuntar todo esso a las bezinas, mal apenas podisse. Quanto a las rapazas, que nun podien oubir l primo, i nada tenien que fazer a nun ser desear un strumiento para tocar, i mirar pa las sues própias eimitaçones de figuricas an borcelana de la china, puostas na cornije de l lhume, aqueilha spera staba le a parecer mui lharga. Assi i todo, al fin acabou se. Ls cabalheiros achegórun se, i quando l Senhor Wickham antrou na sala, Elizabeth sentiu que nien antes se habie frimado bien nel, nien pensando nel até ende, cun l’admiraçon bastante. Ls oufeciales de l—çtacamento formában an giral un grupo cun muito prestijo, de maneiras çtintas, i ls melhores deilhes staba ne l persente grupo; mas antre todos se çtinguie l Senhor Wickham pula sue galhardie, calantriç i airoso andar, tanto quanto eilhes stában porriba l rechunchudo tiu Philips, de oupor abinado, que ls lhebaba pa la sala.

L Senhor Wickham fui l home afertunado para quien quaije todos ls uolhos femeninos se bolbírun, i Elizabeth fui la mulhier afertunada an pie de quien el al fin se bieno a sentar; i l modo agradable cumo el lhougo ampeçou la cumbersa, anque solo dezira que la nuite staba molhada i que talbeç chobisse muito, fizo la pensar cumo l assunto mais bulgar i gasto se podie tornar mui antressante, grácias a l’albelidade de quien fala.

Cun cuncorrientes tan fuortes a querer las atençones de las damas cumo l senhor Wickham i ls oufeciales, l Senhor Collins parecie reduzido a la sue pequenheç; pa las rapazas el nun repersentaba nada; mas ũa beç ou outra achaba na Senhora Philips ũa oubinte amable, i era grácias a l’atencion deilha mais serbido de café i bolhos. Quando fúrun puostas las mesas de jogo, el biu ende ũa ouportenidade de le pagar las atenciones, sentando se cun eilha para jogar l whist.

Agora sei mui pouco deste jogo,” dixo el, “mas gustarie de lo apurfeiçar, por bias de la mie situacion de bida—” La Senhora Philips staba mui cuntenta pula cuncordáncia del, mas nun pudo antender las rezones del.

L Senhor Wickham nun jogaba al whist, i fui recebido cun muita alegrie na outra mesa antre Elisabeth i Lydia. Al ampeço parecie haber l peligro de Lydia lo agarrar eilha sola, puis eilha falaba cumo un tarabielho; mas cumo tamien era ũa amante de l jogo de la loterie, mui debrebe se deixou ambolber pul jogo, cun gana de fazer las sues apostas i botar ls sous palpites, pa le dedicar algue atencion a alguien an special. Tenendo an cuonta l que se eisige nun jogo destes, l Senhor Wickham tenie campo para falar cun Elizabeth, i eilha staba ancantada de lo oubir, anque nun tubira sperança de que le cuntássen l que mais deseaba oubir—la cuonta de las relaçones antre el i l Senhor Darcy. Nien sequiera s’astrebiu a amentar nesse cabalheiro. La curjidade deilha, assi i todo, fui sastifeita sien cuntar. L próprio Senhor Wickam ampeçou cul assunto. Quijo saber a que lunjura staba Netherfield de Meryton; i, apuis la repuosta deilha, preguntou le meio a miedo zde quando l Senhor Darcy staba eilhi.

 “Arrimado a un més,” dixo Elizabeth; i ende, cula gana de nun deixar acabar l tema, acrescentou, “El ye l duonho de mui grandes propiadades ne l Derbyshire, cuido you.”

Si,” respundiu le l Senhor Wickham, “la fazienda del ye de l que hai de melhor. Dá un rendimento lhimpo por anho de dieç mil lhibras. Nun podiedes haber achado pessona an melhores cundiçones do que you para bos anformar subre l assunto, puis stube mui lhigado a la familha del zde la mie nineç.”

Elizabeth nun fui capaç de scunder la surpresa.

Podeis star mui surpresa, Menina Bennet, cun esto que digo, apuis de haber bido, cumo probablemente bistes, l modo friu cumo se dou l nuosso ancuontro de onte. Teneis un coincimiento fuorte de l Senhor Darcy?”

Mais do que gustarie que fusse”, dixo Elizabeth de modo sentido. “Passei quatro dies na mesma casa cun el, i tengo lo cumo ũa pessona bastante zagradable.”

“Nun tengo l dreito de bos dar la mie oupenion,” dixo Wickham, “a respeito de el ser zagradable ou outra cousa. Nun sou l mais andicado para esso. You coinci lo tiempo de mais i bien de mais para ser un juiç justo. Para mi ye ampossible ser amparcial. Mas cuido que la buossa oupenion subre el an giral iba a spantar— i talbeç nun la débades apersentar de modo tan fuorte an qualquiera outro lhugar. Eiqui stais na buossa familha.”

“Palabra de honra, nun digo eiqui mais do dezirie an qualquiera outra casa de la bezinança, a nun ser an Netherfield. Tamien nun gústan nada del an Hertfordshire. Todo mundo stá zgustoso cula proua del. An parte nanhue oubireis quien fale melhor del.

Nun puodo fazer de cuonta que tengo pena,” dixo Wickham, apuis un ratico calhado, “por el ou outro qualquiera nun séren mais stimados do que eilhes rialmente merécen; mas cun el cuido bien que esso nun se passa muita beç. L mundo stá ciego pula fertuna i l’amportança del, ou assustado cun ls modos superiores i amponientes del, i bei lo solo como el quier que l béian.”

Puis you, anque tenga un fraco coincimiento del, cunsidro lo un home de malos fígados.” Wickham solo acenhou cula cabeça.

Pregunto me,” dixo el, na ouportenidade que tubo a seguir para falar, “se el pensa inda tardar muito por este cundado.”

Nun fago eideia; mas nada oubi a respeito de la salida del quando stube an Netherfield. Spero que ls buossos planos quanto al çtacamiento nun séian perjudicados pula mantenéncia del na bezinança.”

Á! nó— nun hei de ser you que me bou a ir ambora por bias de l Senhor Darcy. Se el nun me quejir ancarar, que se baia. Las nuossas relaçones nun son d’amisade, i custa me siempre un cachico ancuntrá lo, mas nun tengo ũa rezon special para nun lo querer ber que nun la puoda dezir delantre l mundo anteiro, l star ressentido por ũa anjustícia mui grande i ũa tristeza fonda por el ser cumo ye. L pai del, Menina Bennet, l redadeiro senhor Darcy, fui un de ls melhores homes que yá houbo, i l mais berdadeiro amigo que yá tube; i nunca sou capaç de star na cumpanha deste Senhor Darcy sien que se me parta l’alma cun miles de buonas lhembráncias. L cumportamiento del an relaçon a mi fui scandeloso; mas, acá bien andrento, acradito poder perdonar le todo, menos l el haber cuntreriado las speranças i zgraciado la mimória de l pai del.”

Elizabeth achaba que l antresse de l assunto crecie, i oubie cun todo l sou coraçon; mas la delicadeza del nun la deixaba cuntinar a fazer preguntas.

L Senhor Wickam ampeçou a falar de assuntos mais girales, Meryton, la bezinança, la sociadade, amostrando se mui sastifeito cun todo l que até ende bira, i falando de las redadeiras cousas cun ũa gentil, mas bien çclarada galanterie.

Fui la sperança de relaçones sociales custantes i cun giente de la buona sociadade,” acrecentou el, “la percipal rezon de la mie benida pa la guarniçon de l cundado. You soube que eilha era mui respeitable, cun ambiente agradable, i l miu amigo Denny atentou me inda mais cun la çcriçon de ls sous atuales aposentos i de las simpáticas atençones i coincimientos eicelentes que Meryton le traíra. La bida social, cunfesso bos, faç me muita falta. Tornei me un home zeiludido, i l miu stado de sprito nun aguanta la soledade. Perciso muito de m’acupar i de cumbibir socialmente. Ũa bida melitar nun era l que you me çtinaba, mas ls causos de la bida lhebórun me a scolhé la. L’eigreija habie de haber sido l miu oufício—you fui eiducado pa l’eigreija, i habie de star agora na puosse dun balioso reitorado, nun fura la mala gana de l cabalheiro de quien há cachico stábamos a falar.”

Pula cierta!”

Si—l redadeiro Senhor Darcy habie me feito teçtamiento de la paróquia mais rica que el tenie na sue porteçon. Para alhá de ser miu padrino, tenie me an grande stima. Nunca serei capaç de le fazer justiça a la bundade del. La gana del era deixar me ũa bida zafogada, i cuidaba que lo habie feito; mas quando la praça quedou de bago, dórun se la a outro.

Miu Dius!” dixo Elizabeth, “mas cumo fui esso possible? Cumo fui possible nun respeitáren l teçtamiento? I porque rezon bós nun fustes pa la justícia?”

La anformalidade de ls termos de l lhegado tirou me qualquiera sprança que podisse benir de un porcesso lhegal. Un home de honra nunca iba a dubidar de l’antençon que alhá staba, mas l Senhor Darcy scolhiu dubidar— ou cunsidrar l testo solo cumo ũa recomendaçon cundicional i sustentar que you perdira l dreito a eilha por strabagança, amprudença—an resume todo ou nada. La berdade ye que la praça quedou de bago bai para dous anhos, mesmo na altura an que quedei cula eidade a la própia, i que eilha le fui antregue a outro home; i nun ye menos berdade, que you nun me puodo acusar de haber feito algo para merecer perdé la. Tengo un feitiu cun derrepentes, dou le a lhéngua, i talbeç, a las bezes, haia dado la mie oupenion a respeito del, i a el própio, un cachico lhibre de mais. Nun se me lhembra de nada pior. Mas la berdade ye que nós somos mui defrentes culidades de homes, i que el me ten rábia.”

Mas esso ye bergonhoso! El merece ser zacraditado an público.”

Nũa altura ou outra ha de chegar l tiempo— mas nun ha de ser por mi. Anquanto nun seia capaç de squecer l pai del, nun bou a poder zafiá lo ou a zmascará lo.”

Elizabeth felcitou lo por esses sous entimientos, i pareciu le mais guapo do que nunca al oubi lo dezi los.

Mas quales,” bolbiu eilha, apuis un ratico calhada, “ poderan haber sido las rezones del? L que lo haberá lhebado a ser assi tan crudo cun bós?”

Ũa mui grande mala gana an relaçon a mi — ũa mala gana que solo puodo cunsidrar nũa cierta medida cumo ciúme. Tubira l redadeiro Senhor Darcy gustado menos de mi, l filho del aguantarie me melhor; mas cuido que l muito afeto que l pai del me tenir siempre lo anrezinou zde mui cedo. El nun era home para aguantar la ribalidade que habie antre nós—aqueilha spece de perferéncia que el muita beç me daba.

Nunca pensei que l Senhor Darcy fusse tan malo assi —anque nunca tubira gustado del. Nunca l cunsidrei capaç dessas cousas tan terribles. Tenie lo na cuonta de quien çprézia l próssimo an giral, mas nunca cuidei que fura capaç de abaixar a ũa bingança tan reles, a ũa anjustícia dessas, a ũa tal zoumanidade cumo essa!

Apuis de pensar uns minutos, eilha cuntinou, “Lembra se me de lo haber oubido un die, an Netherfield, a agabar se de cumo éran amplacables las rábias del, de tener un carátele que mui deficelmente perdona. L modo de ser del debe de ser spantoso.

Nun quiero acraditar an mi neste assunto,” dixo Wickham; “Ye mui defícele para mi ser justo cun el.”

Elizabeth afundiu se outra beç ne l pensamiento, i apuis un ratico, dixo:

Tratar dessa maneira l afelhado, l amigo, l mais querido de l pai del!” Eilha podie haber acrecentado: «Inda porriba un moço cumo bós, an que la figura diç bien cumo ye amable»—mas cuntentou se cun: “i inda porriba, quien talbeç haia sidol cumpanheiro de jolda zde la nineç, dambos a dous ounidos, cumo cuido que dezistes, por lhaços mui fuortes!”

Nós nacimos na mesma paróquia, andrento la mesma quinta; passemos juntos l mais de la nuossa mocidade; bibiemos na mesma casa, jogábamos ls mesmos jogos, recebiemos l mesmo cuidado paternal. Miu pai ampeçou la bida ne l oufício an que l buosso tiu, l Senhor Philips, tanto prestijo alcançou—mas deixou todo para quedar al serbício de l redadeiro Senhor Darcy, ampregando todo l tiempo del a l’admenistraçon de la propiadade de Pemberley. El era muitíssemo stimado pul Senhor Darcy, l mais íntímo, amigo cunfidente. L Senhor Darcy amenudadas bezes le dou a antender todo l recoincimiento del puls buns serbícios de miu pai, i quando, mesmo antes de miu pai se morrer, l Senhor Darcy le pormetiu de lhibre buntade mirar por mi, stou cumbencido de que el lo fizo tanto por se sentir an díbeda cun miu pai, cumo pul carino que tenie por mi.

Que stranho!” dixo Elizabeth. “Ye zpreziible! Admira me que la mala proua deste Senhor Darcy nun lo deixou ser justo cun bós! A la falta de melhor rezon, que toda la sue proua nun lo lhebasse a la zounestidade—puis cuido que de zounestidade se trata.”

Ye curioso,” dixo Wickam, “puis de la proua parécen benir l mais de ls feitos del; i la proua ten sido muita beç l melhor amigo del. Ten lo achegado mais a la bertude que qualquiera outro sentimento. Mas nós somos ancumpatibles, i ne l cumportamiento del an relaçon a mi houbo ampulsos mais fuortes que la própia proua.”

Poderá ũa proua tan hourrible cumo la del lhebá lo algue beç a fazer algun bien?

Si. Muita beç lo ten lhebado a ser lhibaral i dariego, a querer dar l dinheiro del, a amostrar houspitalidade, a amprestá le dinheiro als rendeiros del, i a ajudar ls probes. La proua de familha, i la proua de filho—puis el ten muita proua ne l que era l pai del—ten feito esto. Nun parecer algue beç a zmerecer de la familha, degenerar de las culidades populares, ou perder l’anfluença de la Casa de Pemberley, essa ye rezon mui fuorte. El ten tamien ũa proua de armano, que, a la par de algun carino d’armandade, lo torna nun mui carinhoso i guardian de l’armana del, i muita beç tenereis la ouportenidade de l ber apuntado cumo l mais atencioso i l melhor de ls armanos.

Que classe de rapaza ye la Menina Darcy?

El abanou la cabeça. “Gustaba de dezir que ye amable. Deixa me peneroso dezir mal de un Darcy. Mas eilha ye aparecida por demais al armano—mui, mui chena deilha mesma. De nina, era carinosa i meiga, i mui amable cumigo; i dediquei le horas i horas al adbertimiento deilha. Mas agora nada tengo a ber cun eilha. Eilha ye ũa rapaza mui guapa, cun arrimado a quinze ou zasseis anhos,  i, cuido you, mui bien eiducada. Zde la muorte de l pai, la casa deilha ten sido Londres, adonde ũa tie bibe cun eilha, i trata de l’eiducaçon deilha."

Apuis de bários cachos calhados i de atentáren por bárias bezes falar de outros assuntos, Elizabeth nun parou anquanto nun bolbiu al purmeiro, i dixo:

You quedo pasmada pula antemidade del cun l Senhor Bingley! Cumo puode l Senhor Bingley, que ye la buona çposiçon an pessona, i ye, acradito mesmo, berdadeiramente amable, mantener relaçones d’amisade cun un tal home? Cumo ye possible batéren un cul outro? Coinceis al Senhor Bingley?”

Nó, nun lo conheço.

Ye un home encantador, amable, de carátele buono. Pula cierta nun sabe quien ye l Senhor Darcy.”

Talbeç nó; mas l Senhor Darcy sabe agradar quando quier. Nien percisa de fazer sfuorço. Puode ser buona cumpanha para ũa cumbersa agradable se acha que bal la pena. Antre las pessonas de la posiçon del ye mui defrente do que parece cun ls menos ricos. La proua nunca l deixa; mas cun ls ricos el amostra se lhibaral, justo, sincero, racional, dino de honra, i talbeç até agradable —cunsante la fertuna i amportança de la pessona cun quien fala.

Lhougo a seguir acabou l jogo de whist, ls jogadores ajuntórun se alredror de outra mesa i l Senhor Collins bieno se a poner antre sue prima Elizabeth i la Senhora Philips. Fui esta quien fizo las questumadas preguntas subre ls resultados de l jogo. Nun habien sido mui buonos; el habie perdido todos ls tentos; mas quando la Senhora Philips se quijo amostrar penerosa, el cun ũa cara mui séria, dixo que l assunto nun tenie qualquiera amportança, que para el l dinheiro pouco balie, i pediu le por todo que eilha de maneira nanhue se sentisse anquemodada cun esso.

“You sei mui bien, senhora,” dixo el, “que quando ũa pessona se senta a ũa mesa de jogo, assujeita se a que le pássen essas cousas, i feliçmente na situaçon an que stou cinco xelins nunca serien grande problema. Nien todos, ye berdade, poderan dezir l mesmo, mas grácias a Lady Catherine de Bourgh, puodo me dar al luxo de nun tener de m’amportar cun essas menudéncias.”

Algo chamou l’atencion de l Senhor Wickam; i apuis de mirar bien pa l Senhor Collins por un ratico, el preguntou le an boç baixa a Elizabeth se l pariente deilha tenie un coincimiento íntemo cula família de Bourgh.

Lady Catherine de Bourgh,” respundiu le eilha, “dou le ũa reitorie hai pouco tiempo. Nun fago eideia de cumo l Senhor Collins le fui apersentado, mas stou cierta de que el nun la conhece hai muito tiempo.”

Pula cierta sabeis que Lady Catherine de Bourgh i Lady Anne Darcy éran armanas; por esso eilha ye tie de l atual Senhor Darcy

Nó, nun fazie eideia. Nun sabie de la parentena de Lady Catherine. Nunca oubi falar de l’eissitença deilha até trasdonte.”

La filha dessa tie, la Menina Bourgh, bai a ardar ũa fertuna mui grande, i todo mundo acredita que eilha i l primo ban a ounir las sues propiadades.

Esta anformaçon fizo cun que a Elizabeth le dira la risa, puis se le lhembrou la probe Menina Bingley. De pouco balerien todas las atenciones deilha, i ambalde i einútele la afeiçon pula armana del i ls agabones de que eilha lo arrodiaba, yá que el staba çtinado a outra.

“L Senhor Collins,” dixo eilha, “fala mui bien tanto de Lady Catherine cumo de la filha; mas por algues pequeinhas cousas que el cuntou a respeito de sue Eicelença, cuido que la gratidon del nun lo eilude, i anque eilha seia l’ama del, nun passa dũa tie chena de proua i de perjunçon.”

Cuido que dambas las cousas, i an degrau mui alto,” respundiu Wickham; “Yá muitos anhos que nun la beio, mas lhembra se me de nunca haber angraciado cun eilha i de ls modos deilha séren outoritairos i ansolentes. Ten la fama de se tratar dũa pessona mui sensible i spierta; mas cuido que essas culidades mais le bénen de la posiçon social i de la fertuna, an parte de l sou feitiu outoritairo, i l restro de la proua pul sobrinho, que antende que quien cun el se relaciona ten de tener ũa anteligença de purmeira catadorie.

Elizabeth recoinciu que el habie retratado todo mui bien, i dambos a dous cuntinórun a cumbersar mui cuntentos, até que la cena acabou cun l jogo, assi deixando que las outras ties partecipáran tamien de las atenciones de l Senhor Wickham. Tornara se ampossible cumbersar por bias de l rugido de la cena de la Senhora Philips, mas ls modos ancantórun a todo mundo. Qualquiera cousa que el dezisse, era bien dezida; i todo l que el fazie, era feito cun grácia. Elizabeth fui se ambora cula cabeça chena del. An to l caminho para casa, nun fui capaç de pensar an mais nada a nun ser ne l Senhor Wickham, i an todo l que el le dezira; mas nun pudo, na carruaije, amentar sequiera ne l nome del, yá que nien Lydia nien l Senhor Collins se calhórun un cachico sequiera. Lydia falou l tiempo todo de belhetes de loterie, de las partidas que ganhara i de las que perdira; i l Senhor Collins çcrebindo l’amablidade de l Senhor i la Senhora Philips, dezindo que an nada lo preacupában las perdas al whist, cuntando todos ls pratos de la cena, i a falar sien paraije ne l miedo de star a anquemodar algue de las primas, cun muito mais para dezir do que iba a ser capaç antes que la carruaije parasse delantre la Casa de Longbourn.

domingo, 16 de dezembro de 2012

Proua i Percunceito - Capítalo XV




L Senhor Collins nun era un home anteligente, i essa falha de la natureza an nada fura ajudada nien pula eiducaçon ou nien pul cumbíbio social; l mais de la bida del habie sido passada ambaixo l’outeridade de un pai anculto i garunhas; i anque tubisse andado nua ounibersidade, mantubo se alhá solo ne ls cursos mesmo neçairos, sien que se tubisse formado an qualquiera coincimiento útele. La sujeiçon cun que l pai lo eiducara, dira le al ampeço ua grande houmildade nas maneiras; mas era agora mui apoucada pula proua que ben dũa pessona pouco anteligente, a bibir eilha sola, i cun sentimentos própios dũa prosperidade temprana i nun sperada. Ũa feliç suorte habie lo recomendado a Lady Catherine de Bourgh quando apareciu aqueilha baga an Hunsford; i l respeito que el sentie pula alta posiçon social de la tie, i la beneraçon por eilha cumo sue ama, a la par cun ũa mui buona oupenion de el mesmo, de la sue outeridade cumo cura, i de ls dreitos del cumo reitor, habien feito del ũa mistura cumplicada de proua i de sabujice, de prejunçon i de modéstia.

Tenendo agora ũa buona casa i un rendimento que le chegeba i sobraba, el resolbira a casar se; i al buscar quedar a bien cula familha de Longbourn tenie ũa mulher an mira, puis fazie tencion de scolher ũa de las filhas, se las achasse guapas i simpáticas cumo staba corricado. Era este l plano del para eimendar las cousas—ó reparacion—por ardar las propiadades de l pai; i el tenie lo cumo un eicelente plano, yá que era legítimo i al modo, i dun grande zantresse i generosidade de la parte del.

L plano del nun se modeficou al bé las. La guapa cara de la Menina Bennet lhougo le confirmou ls perpósitos del, confirmou las sues eideias apertadas subre la perferéncia a dar a las mais bielhas; i lhougo na purmeira belada eilha fui la scuolha del. Mas la manhana apuis trouxo ũa altaraçon; por un quarto de hora de frente a frente cula senhora Bennet antes del zayuno, apuis de ampeçar la cumbersa subre la casa de la paróquia, el confessou le las spranças del, de que la duonha deilha la pudisse achar an Longbourn, dou neilha l resultado, antre simpáticas risas i de an giral lo animar, de que lo abisaba quanto a essa mesma Jane an que ponira l’eideia. “Ne l que respeitaba a las filhas mais nuobas, eilha nun poderie tomar la repunsablidade de dezir—eilha nun le poderie dar ũa repuosta segura—mas eilha nun era sabedora de nanhue anclinaçon nesse sentido; de la filha mais bielha, eilha bie se oubrigada a dezir lo—eilha sentie até cumo deber deilha dar se lo a antender, staba quaije cmprometida cun outra pessona.

L Senhor Collins solo tenie que demudar de Jane para Elisabeth—i esso fui feito mui debrebe—fizo lo enquanto la Senhora Bennet staba a amanhar l lhume. Elizabeth, apuis de Jane tanto pula eidade cumo an belheza, sucediu le naturalmente.

La Senhora Bennet guardou l’eideia cun eilha i cunfiaba que bien debrebe iba a tener dues filhas casadas; i l home de que na biespera nun podie sequiera oubir falar staba agora an grande stima i cunsidraçon.

L’antençon de Lydia de ir até Meryton nun quedara squecida; todas las armanas menos Mary, cuncordórun an ir cun eilha; i l Senhor Collins iba le a serbir de cumpanha, a pedido de l Senhor Bennet, que aplediaba por se ber lhibre del, i tener la biblioteca solo para el; l Senhor habie lo seguido zde l zayuno; i purparaba se para cuntinar, al que parecie acupado cun un de ls mais grandes belumes de la coleçon, mas na prática falando cun l Senhor Bennet, quaije sien parar, de la casa i de l jardin del an Hunsford. Todo esso deixaba l Senhor Bennet fuora del mesmo. Na biblioteca del siempre habie garantido l sossego i la tranquilidade; i staba çpuosto, cumo se l dixo a Elizabeth, a aguantar la burrice i a la prejunçon an qualquiera outra debison de la casa, mas eilhi afazira se a star lhibre de todo esso; dendê que tenga ousado to la sue delicadeza an cumbidar al Senhor Collins para se ajuntar a las filhas ne l passeio deilhas; i l Senhor Collins, stando mais para ũa caminhada do que para leituras, amostrou ũa grande sastifaçon an cerrar l sou lhibro gordo, i ir.

I antre frases amprouados i ansosas de l lhado del, i simpáticos meneares de cabeça de las primas del, passou se l tiempo até que antrórun an Meryton. Ende l’atencion de las mais nuobas deixou de star presa el. Ls uolhos deilhas lhougo se ponírun a correr la rue a saber de oufeciales, i nada a nun ser un chapeu mesmo mui alegante, ou ũa musselina mesmo nuoba nalgue betrina, las poderie çtrair.

Mas l’atencion de todas las rapazas fui lhougo agarrada por un home inda moço, que eilhas nunca habien bido antes, que tenie ũa mui guapa figura, caminando cun un oufecial de l outro lhado de la rue. L oufecial era l Senhor Denny an pessona de que Lydia se benira a anformar quanto a la benida de l de Londres, i que le fizo ũa dénia als bé las a passar. Todas quedórun ampressionadas cula figura de l benediço, botórun se a adebinar quien poderie ser; i Kitty i Lydia, decididas, se possible, a çcubrir, atrabessórun la rue i fúrun pa l passeio de l outro lhado, fazendo de cuonta que querien algo ne l soto delantre, i chegórun al passeio mesmo na altura an que ls dous cavalheiros, que habien buolto al para trás, chegában al mesmo sítio. L Senhor Denny fui directamente a tener cun eilhas, i pediu le lhicéncia p ale apersentar l amigo del, l Senhor Wickham, que l die atrás bolbira cun el de la capital i tenie l gusto de anunciar que aceitara ũa posiçon ne l regimento. Esto yá era de mais; al moço solo le faltaba la farda de l regimento para se tornar mesmo ancantador. L’ aparecéncia era toda a fabor del; era mui guapo, ls traços éran delicados, ũa buona figura, i las maneiras mui agradables. A l’apersentaçon seguiu se de la parte del ũa cumbersa mui suolta—ũa cumbersa que era a la par purfeitamente correta i natural; i inda stában todos a cumbersar agradablemente quando l rugido de cabalhos le chamou l’atencion para Bingley i Darcy, que benien pula rue abaixo a cabalho. Quando recoincírun las ties de l grupo, ls dous cavalheiros lhougo fúrun a tener cun eilhas, i ampeçórun lhougo cun ls cumprimentos questumados. Era percipalmente Bingley que falaba, i la Menina Bennet la sue percipal atencion. Nessa altura, dixo le el, íban a caminho de Longbourn para se anteiráren a respeito deilha. L Senhor Darcy apoiou esso cun ũa dénia, i staba a ber se nun cruzaba ls uolhos del cun ls de Elizabeth quando de repente quedórun parados al ber l benediço, i Elizabeth, dando se de cuonta de l calantriç de dambos a dous al ancaráren un cul outro, quedou pasmada cun l efeito desse ancuontro. Dambos a dous demudórun de quelor, un quedou branco, l outro rosado. L Senhor Wickham, passado un ratico, topou cula mano ne l chapeu —un cumprimento a que l Senhor Darcy le respundiu. Qual poderie ser l sentido desso? Era ampossible de manginar; mas era ampossible nun lo querer saber.

Un cachico apuis, l Senhor Bingley, sien parecer que se habie dado de cuonta de l que se passara, çpediu se i fui se ambora cun l amigo del.

L Senhor Denny i l Senhor Wickham passeórun cun las moças até la puorta de casa de l Senhor Philips, i ende fazírun las sues dénias, anque la Menina Lydia ansistira para que antrássen i anque tamien la Senhora Philips assomando se a ũa jinela de la preça de casa benira de modo mui bibo a apoiar l cumbite.

La Senhora Philips quedaba siempre mui cuntenta por ber las sobrinas; i las dues mais bielhas, por bias de nun las ber yá algun tiempo, fúrun specialmente bien recebidas, i eilha staba a amostrar le la sue surpresa por tan de repente habéren bolbido a casa, que, cumo la carruaije deilhas nun las tubira ido a buscar, nun haberie sabido de nada, se nun se tubira dado l causo de ancuntrar an rue l pinche de l Senhor Jones, que le habie dezido que nun tenien de ambiar mais remédios para Netherfield porque las Meninas Bennet yá se habien ido ambora, quando l’atencion deilha fui zbiada pa l Senhor Collins, que Jane le apersentaba. Eilha recebiu lo culas sues melhores maneiras, a que el le respundiu c’un zagero inda mais grande, pedindo çculpa por antrar assi an casa deilha, sien que antes le houbira dado coincimiento desso, mas que el speraba justificar por ser pariente de las moças que lo traírun al coincimiento deilha. La Senhora Philips quedou barada cun tan grande buona eiducaçon; mas la sue cuntemplaçon daquel benediço fui lhougo anterrumpida pulas sclamaçones i preguntas a respeito de l outro; a respeito de l qual, assi i todo, eilha solo soubo dezir l que las sobrinas nun yá sabien, que l Senhor Denny lo traíra de Londres, i que el iba a acupar l puosto de teniente——ne l cundado. Eilha habie stado a mirar para el na última hora, dixo le, anquanto el passeaba rue arriba i rue abaixo, i se Senhor Wickham aparecisse, Kitty i Lydia haberien de buona gana cuntinado essa acupaçon, mas anfeliçmente mais naide passou agora delantre de las jinelas a nun ser alguns oufeciales, que, acumparados cun aquel benediço, nun passarien agora de “uns fulanos burros i zagradables”. Alguns deilhes íban a cenar cun ls Philips a soutordie, i la tie pormetiu le que le dezirie al home deilha que bejitasse l Senhor Wickham, i lo cumbidasse tamien a el, se la família de Longbourn quejisse benir a la nuite. Assi quedou treminado, i la Senhora Philips acrescentou que íban a tenerl bilhetes de l advertido jogo de la loterie, i ũa subrecena lhebe i caliente. L’eideia de tales delícias era eicelente, i eilhas fúrun se ambora mui cuntentas. L Senhor Collins bolbiu culas sues çculpas al salir, i cun grande delicadeza fui le dezido que nada daqueilho era perciso.

De caminho para casa, Elizabeth cuntou le a Jane l que eilha se dira de cuonta antre ls dous cavalheiros; i anque la reaçon mais natural de Jane fura defender un ou dambos a dous, se algun deilhes le parecira an falta, tamien cumo l’armana nun achou splicaçon para un cumportamiento assi.

L Senhor Collins apuis de bolber deixa la Senhora Bennet mui cuntenta al amostrar le la sue admiraçon pula delicadeza i las maneiras de la Senhora Philips. Dezie el que, tirando Lady Catherine i la filha deilha, nunca bira ũa mulher tan alegante; yá que eilha nun solo lo recibira cun toda l’eiducaçon, cumo tamien lo ancluíra ne l cumbite pa la belada de l die apuis, anque eilha nunca lo tubira bido antes. Esso era an buona parte debido a la parentena cun eilhes, mas que assi i todo nunca an dies de sue bida recebira tantas probas de atencion.

domingo, 9 de dezembro de 2012

Proua i Percunceito - Capítalo XIV





A la cena, l Senhor Bennet quaijeque nun dixo nada; mas quando ls criados salírun, pensou que era altura de cumbersar un cachico cul sou huospedo i antoce amentou nun assunto que cuidaba que fura de l agrado del, amostrando le la suorte que el parecie que tubira cula sue ama. L’atencion de Lady Catherine de Bourgh an relaçon als deseios del, i la cunsideraçon pul cunfuorto del, parecien le mui grandes. L Senhor Bennet nun podie haber scolhido melhor. L senhor Collins fui mui buono ne ls sous lhoubores. L assunto oumentou la solenidade que yá era questumada ne ls sous modos, i dando se ls aires mais amportantes assegurou que «nunca an sue bida bira un cumportamiento assi nũa pessona de la alta sociadade—un tal respeito i afablidade cumo ls que el coincira an Lady Catherine. Eilha habie quedado ancantada por aprobar dambas las práticas que el yá tubira la honra de fazer delantre deilha. Eilha tamien lo cumbidara dues bezes para cenar an Rosings, i inda l sábado atrasado l mandara chamar para cumpletar l jogo de quatrilho a la belada. Lady Catherine era tenida por muita giente coincida del cumo ũa tie mui amprouada, mas el nunca bira neilha mais que delicadeza. Eilha siempre le falara cumo a qualquiera outro cavalheiro; eilha nun era nada contra que el fusse mais de l’asa de l cántaro culas outras familhas de la bezinança nien que de beç an quando salisse de la paróquia por ũa sumana ou dues, de bejita a  parientes del. Eilha até aceitara acunselhá lo a casar se assi que podira, çque el scolhira de modo a nun dar muito nas bistas; i ũa beç fura a bejitá lo a la sue houmilde casa, adonde aprobou todas las altaraçones por el feitas, i chegando eilha mesma a dar le algues eideias—uns stantes ne ls quartos de l sobrado».

Todo esso stá mui bien i ye muita delicadeza de la parte deilha,” dixo la senhora Bennet, “i stou cierta de que se trata dũa tie mui agradable. Ye ũa pena que las grandes senhoras nun séian mais aparecidas cun eilha. Eilha bibe acerca de bós?”

L jardin adonde stá la mie houmilde casica solo ten ũa caleija a apartá lo de Rosings Park, adonde Sue Eicelença mora.”

“Parece me que dezistes que eilha era biúda? Ten algue familha?”

“Eilha solo ten ũa filha, l’ardeira de Rosings, i de grandes propiadades.”

“Á!” dixo la Senhora Bennet, abanando la cabeça, “anton stá an melhor situaçon que l mais de las moças. I cumo ye la rapaza? Ye guapa?”

Ye ũa moça mui ancantora. La própia Lady Catherine dixo que, ne l que respeita a berdadeira belheza, la Menina Bourgh arrepassa an muito la mais guapa de l sexo deilha, puis hai neilha aqueilhas feiçones que çtínguen ũa moça nobre de nacéncia. Zgraciadamente ten ũa custituiçon amalinada, l que la ten ampedido de abançar an ciertos campos de la sue eiducaçon que, nun fura esso, haberie alhá chegado sien problemas, cunsante m’anformou la tie que ourientou l’eiducaçon deilha, i que inda mora cun eilhas. Mas eilha ye mui amable, i amenudadas bezes ten la bondade de passar a la mie houmilde puorta na sue carrocica cun sous cabalhicos.

Yá fui apersentada na sociadade? Nun se me lembra de haber oubido l nome deilha antre las damas de la corte.”

“L mal stado de la salude deilha nun la deixa, anfeliçmente, ir a la capital; i por essa rezon, cumo you le dixe un die a Lady Catherine, nun tubo la Corte Británica l sou mais guapo anfeite. sue senhorie pareciu agradada cula eideia; i podeis manginar cumo quedo feliç por an qualquiera oucajion le ouferecer estes pequeinhos i delicados cumprimientos que a las ties siempre le gústan. Por mais dũa beç le tengo ouserbado a Lady Catherine, que l’ancantadora filha deilha parece que naciu para ser duquesa, i que l mais alto títalo, an beç de le traier amportança, inda quedarie por eilha acrecentado. Ye esta culidade de cousicas que le agrádan a sue eicelença, i you cunsidro me specialmente oubrigado a tener cun eilha essas atençones.”

Teneis toda la rezon,” dixo l Senhor Bennet, “i dai grácias por tenerdes l talento de agabar cun delicadeza. Puodo preguntar bos se essas tan amables atençones bos sálen assi ne l momento, ou son purmeiro studadas por bós?”

“Eilhas bénen subretodo de l que se passa n’altura, i anque a las bezes m’adbirta a pensar i andonar eilegantes agabones que puodan serbir para las oucajiones que aparéçan, fago siempre de modo a que aparéçan cumo l menos studadas possible.”

Las suposiçones de l Senhor Bennet batírun cierto. L primo del era tan absurdo cumo el speraba, i era cun grande caçuada que el l scuitaba, guardando al mesmo tiempo un aire sério i cumpenetrado, i, tirando un ou outro mirar a caras a Elizabeth, nun le amostrando l sou gusto a naide.

Assi i todo, a la hora de l chá la dosa yá era bastante, i l Senhor Bennet tubo la sastifaçon de lhebar l sou huospedo outra beç pa la sala, i, acabado l chá, de lo cumbidar a ler alto pa las ties. L Senhor Collins aceitou, i traírun le un lhibro; mas, mal apenas mirou para el (yá que todo amostraba pertencer a ũa biblioteca moble), el detubo se, i pedindo çculpa, dixo que el nunca lie remanses. Kitty mirou para el spantada i Lydia quedou de boca abierta. Traírun le outros lhibros, i apuis de algues dúbedas scolhiu Sermones de Fordyce. Mal apenas el abriu l lhibro Lydia abriu la boca, i antes que el tubisse, cũa solenidade de anfadar, lido trés fuolhas, anterrumpiu lo, dezindo:

Á mai, sabiedes que tiu Philips faç tencion de çpedir a Richard; i se el lo fazir, l coronel Forster lo bai a apreitar? Fui tie que me lo cuntou ne l sábado. Manhana bou a Meryton a saber mais cousas i a preguntá le quando ye que l Senhor Denny buolbe de la capital.

Las dues armanas mais bielhas mandórun calhar a Lydia, mas l Senhor Collins, mui oufendido, puso l lhibro d’a parte i dixo:

“Muita beç tengo arreparado ne l pouco antresse que las mocicas ténen por lhibros algo mais sérios, anque screbidos solo para bien deilhas. Esso spanta me, cunfesso bos; puis, pula cierta, nada le puode ouferecer mais bantaijes do que l saber. Mas nun quierocuntinar a anquemodar a mie primica.

Apuis, bolbendo se pa l Senhor Bennet, oufereciu se para jogar cun el un jogo de gamon. L Senhor Bennet aceitou l zafiu, ouserbando que el fazira bien al deixar las rapazas adbertíren se cullas sues fribolidades. La Senhora Bennet i las filhas pedírun le de modo mui amble çculpa por Lydia lo haber anterrumpido, i pormetírun le que esso nun se tornarie a passar s’acauso el bolbisse al lhibro; mas l Senhor Collins, apuis de le assegurar que nun le quedaba cun rábia a la primica, i que nunca iba a tener l cumportamiento deilha cumo ũa oufénsia, sentou se a outra mesa cun l Senhor Bennet, i purparou se pa al gamon.