Mostrar mensagens com a etiqueta Miranda do Douro. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta Miranda do Douro. Mostrar todas as mensagens

sexta-feira, 26 de abril de 2013

Proua i Percunceito - Capítalo XVII





L die apuis, Elizabeth cuntou le a Jane l que se habie passado antre eilha i l Senhor Wickham. Jane scuitou la, a modo spantada i antressada; nun podie acraditar que l Senhor Darcy fura assi tan zmerecedor de l’amisade de l Senhor Bingley; assi i todo, nun staba ne l modo de ser deilha poner an dúbeda la berdade dun moço de figura tan amable cumo Wickham. La possiblidade de este algue beç haber sufrido tan grande anjustícia, bundaba pa le abibar ls mais ternos sentimientos; i de modo que nun tenie outro remédio que nun fura pensar bien de dambos a dous, defender l cumportamiento de cada un, i botá le las culpas a un mal antendido l que de outro modo nun podira ser splicado.

Dambos a dous haberan,” dixo eilha, “sido anganhados, tengo l’eideia, dun modo ou doutro, por algo que nun podemos adebinar. Quien sabe se nun fui giente antresseira que ls puso d’a mal un cul outro. Ye, falando debrebe, ampossible para nós adebinar las rezones ou l modo cumo se apartórun, sien que nien un nien outro séian culpados."

Tenes toda la rezon; i agora, mie querida Jane, quei me dizes a fabor de ls antresseiros que talbeç téngan a ber cun este assunto? Çculpá los tamien, ou bamos mos a sentir oubrigadas a poner las culpas an alguien.”

Faç caçuada se quejires, mas you nun bou a demudar de oupenion. Mie querida Lizzy, pensa solo an que campo tan zounroso esso deixa l Senhor Darcy, al tratar dessa maneira l faborito de l pai del, alguien a quien l pai del pormetiu ajudar lo. Ye ampossible. Nanhun home cun alguns sentimientos, que tenga an buona cuonta l sou carátele, serie capaç dũa cousa dessas. Achas que ls amigos mais íntemos stan assi tan eiludidos a respeito del? Á! nó.”

Sou mais lhebada a acraditar que l Senhor Bingley seia bítima dun anganho do que todo l que l Senhor Wickham me haia cuntado onte a la nuite nun haba passado dũa ambençon del; nomes, feitos, an todo el amentou sien eisitar. Se nun fur assi, l Senhor Darcy que lo benga a cuntradezir. Al menos, habie sinceridade ne l mirar del.”

Ye rialmente defícele—ye lhamentable. Ũa pessona nun sabe l que há de pensar.”

“Perdona me; ũa pessona sabe bien l que pensar.” 

Mas Jane poderie pensar que staba cierta al menos nun punto—que l Senhor Bingley, se staba a ser anganhado, muito el iba a sufrir quando todo se benisse a saber.

Las dues rapazas fúrun chamadas de l jardin, adonde esta cumbersa se passaba, puis habien acabado de chegar algues de las pessonas de quien stában a falar; l Senhor Bingley i las armanas benien pessonalmente a cumbidá las pa l baile an Netherfield, yá muitá aguardado, i que staba marcado pa la terça apuis. Las dues ties amostrórun se ancantadas por béren outra beç la sue querida amiga, falórun ne l muito tiempo an que habien stado apartadas i bárias bezes le preguntórun an que se habie acupado çque se habien apartado. Al restro de la família pouca atencion le dórun; fazendo todo l possible por nun ancarar cula Senhora Bennet, dezindo le pouca cousa a Elizabeth, i nada a todas las outras. A seguir fúrun se ambora, alhebantando se de ls sentalhos tan foutas que agarrórun l armano de surpresa, i apressiando se a salir para se scapáren a las amablidades de la Senhora Bennet.

L’eideia de l baile an Netherfield era mui agradable para todas las ties de la família. La Senhora Bennet dou an cunsidrá lo cumo sendo dedicado la sue filha mais bielha, i staba specialmente agradada por haber recebido l cumbite de l própio Senhor Bingley an pessona, an beç de un ceremonioso carton. Jane manginaba se nũa nuite marabelhosa an cumpanha de las sues dues amigas i cun las atençones de l armano; i Elizabeth sonhaba cun l gusto de beilar cun l Senhor Wickham i de ber la cunfirmaçon de todo na pessona i ne ls modos de l Senhor Darcy. La felcidade antecipada de Catherine i Lydia nun dependie tanto de un solo acuntecimiento, ou dũa pessona an special, puis, anque cada ũa deilhas, na mesma que Elizabeth, fazisse tencion de beilar metade de la nuite cun l Senhor Wickham, de modo nanhun el era l solo par que las podie sastifazer, i al cabo i al restro un baile era un baile. I até la própia Mary le garantiu a la família que nun sentie nada contra un adbertimiento desses.

- "Çque puoda çponer de las mies manhanas para mi”, dixo eilha, “dou me por sastifeita—You cuido que nun ye un sacrafício partecipar de beç an quando nũa fiesta a la nuite. Todos tenemos deberes sociales a cumprir; i cunfesso que sou de las pessonas que cunsídran que ls anterbalos de recreio i adbertimiento son recomendables para todo mundo.”

Elizabeth staba tan animada por esta oucasion, que anque nun falasse muita beç cun l Senhor Collins a nun ser que fusse mesmo perciso, nun fui capaç de passar sien le preguntar se fazie tencion de aceitar l cumbite de l Senhor Bingley, i se l aceitasse, se el achaba própio participar an adbertimientos pula nuite; i eilha quedou surpresa quando el le respundiu que nun tenie nanhun reparo a esse respeito, i nun tenie miedo nanhun de ser cinçurado, tanto pul arcebispo, cumo por Lady Catherine de Bourgh, por s’astrebir a beilar.

De manera nanhue cunsidro, acraditai me”, dixo el, “que un baile destes, ouferecido por un moço de carátele, a giente respeitable, puoda tener algo de mal; i stou tan loinge de me ampedir de beilar, que spero tener la honra de beilar cun todas las mies ancantadoras primas pula nuite afuora; i aporbeito esta oupertunidade para bos pedir, menina Elizabeth, ls dous purmeiros bailes an special, i spero que mie prima Jane beia esta scuolha debida a ũa rezon justa, i nó cumo ũa falta de cunsidraçon por eilha.”

Elizabeth quedou mui zeiludida. Eilha que se habie aperpuosto guardar aqueilhes dous bailes tan speciales pa l Senhor Wickham; i agora tenie que ser cun l Senhor Collins! la sue animaçon nunca habie tubido tan mala hora. Assi i todo, nun  habie modo de scapar. La felcidade de l Senhor Wickham i la deilha mesma fui adiada para un cachico mais tarde, i la perpuosta de l Senhor Collins aceite cun tanta gentileza quanto le fui possible. Eilha nien sequiera staba agradada pula galantarie del, puis l’eideia scundie algo mais. Pula purmeira beç dou an pensar, que eilha era la scolhida antre las armanas para se tornar la senhora de la casa paroquial de Hunsford, i cumpletar la mesa de jogo an Rosings, na falta de bejitantes mais scolhidos. Essa eideia lhougo se demudou an certeza, quando ouserbou cumo crecien las atenciones del an relaçon a eilha, i oubiu las muitas bezes an que el fazie por agabá la pulas sues capacidades i por ser mui lista; i anque stubira mais spantada do que recoincida por esse eifeito de ls sous ancantos, nun se passou muito tiempo sien que la mai le dira a antender cumo le agradaba un probable casamiento antre eilhes. Assi i todo, Elizabeth mais quijo nun se dar por achada, puis staba yá a ber la çcuçon fuorte que ũa cuntestaçon deilha iba a traier. L Senhor Collins podie até nunca chegar a fazer l pedido, i, até que l fazisse, era tiempo perdido star a renher por bias del.

Se nun tubira sido l baile an Netherfield que habie que purparar i era assunto de cumbersa, las meninas Bennet mais nuobas íban a star nessa altura nun stado lhastimoso, puis zde l die de l cumbite, até al die de l baile, chobiu tanto i sien paraije que fui ampossible íren ũa sola beç a Meryton. Nien tie, nien oufeciales i criqueirice para fazer—ls própios centros de rosas para Netherfield tubírun que ser feitos por anquemenda. La própia Elizabeth perdiu algue pacéncia por bias daquel tiempo a puntos de haber suspendido de todo ls abanços de l coincimiento deilha cun l Senhor Wickham: i nada a nun ser l baile de terça, poderie haber tornado la sesta, l sábado, l deimingo i la segunda suportables para Kitty i para Lydia.





sábado, 16 de fevereiro de 2013

Anquanto la lhengua fur falada

Aviso: Este post é bilingue.

Hoje não venho falar sobre livros. Trago-vos uma reportagem que saiu na edição de hoje do Jornal i sobre o Mirandês. Sei que o assunto não interessa a muitos de vós mas, além de pessoalmente ser uma temática que me é cara, tenho reparado que os posts sobre livros nesta língua e a tradução de Orgulho e Preconceito têm cada vez mais procura e mais leitores neste cantinho. Quer dizer que a alguns a coisa ainda interessa. Porque sou de Miranda do Douro (e o meu pai de uma aldeia próxima) conheço bem a realidade de que fala a reportagem - a morte de uma língua por falta de apoios e por causa da desertificação da região em que é falada. 
Espero que não se importem com este meu pequeno "devaneio" e que gostem da reportagem. Talvez consiga fazer-vos um dia dizer umas palavritas nesta bela língua, ou levar alguns de vós ao Intercéltico e a comer uma bela Porta à Mirandesa ou uma genuína alheira nos intervalos dos concertos :)

Hoije nun bengo falar subre lhibros. Trago-bos ua reportaige que saliu na eidiçon d'hoije de l Jornal i subre l Mirandés. Sei que l'assunto nun antressa a muitos de bós mas, para alhá de pessonalmente ser ua temática que me ye cara, tengo reparado que ls posts subre lhibros nesta lhéngua i la traduçon de Proua i Preconceito ténen cada beç mais percura i mais lheitores neste cantico. Quier dezir que l'alguns la cousa inda antressa. Porque sou de Miranda de l Douro (i l miu pai dua aldé próssima) conheço bien la rialidade de que fala la reportaige - la muorte dua lhéngua por falta d'apoios i por causa de la zertificaçon de la region an que ye falada. 
Spero que nun se amporten cun este miu pequeinho "debaneio" i que gusten de la reportaige. Talbeç cunsiga fazer-bos un die dezir uas palabritas nesta guapa lhéngua, ó lhiebar alguns de bós al Antercéltico i a comer ua guapa Puorta a la Mirandesa ó ua genuína tabafeia ne ls anterbalos de ls cuncertos :)

Um enorme bem-haja ao Amadeu ferreira e a tantos outros, muitos deles meus amigos ou conhecidos, pelo incansável trabalho em prol da defesa da nossa língua mãe. Fica, agora a reportagem.

Un einorme bien-haba al Amadeu ferreira i a tantos outros, muitos deilhes mius amigos ó coincidos, pul ancansable trabalho an prol de la defesa de la nuossa lhéngua mai. Queda, agora la reportaige.



Glória Vaqueiro vai na berma da estrada, a poucos metros da fronteira com Espanha e a outros tantos da aldeia de Constantim. Equilibrada em cima da burra, faz questão de explicar o porquê do meio de transporte – cada vez mais raro, mesmo em terras de Trás-os-Montes. “Não sei andar de bicicleta e nunca tirei a carta de carro. A burra dá-me jeito para ir aqui e além e é nova, só tem seis anos. É mansinha.”
A fala da transmontana é estranha: as palavras são portuguesas, mas o sotaque faz lembrar o castelhano. Mas também não é mirandês. “Só falo mirandês com quem também fala”, avisa. Glória, a dona da burra, tem 68 anos, vive com uma reforma de 400 euros e ainda se lembra do tempo em que “toda a gente” andava de burro ou a cavalo. Até o Dr. Barros, o médico de serviço na região, que morreu “há já muitos anos”, mas que palmilhava as aldeias de Miranda do Douro a cavalo para assistir os doentes em casa.
Agora toda a gente tem carro e os médicos, que escasseiam na região, não fazem serviços ao domicílio. O hospital mais próximo da aldeia de Constantim fica a mais de 15 quilómetros, em Miranda, e, se o caso inspirar cuidados de maior, só pode ser resolvido em Bragança, a quase 60 quilómetros de distância. “Mudou quase tudo, só não muda a política, que é sempre a mesma”, atira Glória, ainda do alto da burra. O que também não mudou é a língua mais usada pelos habitantes de Constantim e das outras aldeias de Miranda do Douro: o mirandês, a outra língua de Portugal, anterior à própria fundação do país e que, em 1999, ganhou o estatuto de língua minoritária.
O problema é que há cada vez menos gente em Trás-os-Montes para manter viva a tradição. Em Constantim, por exemplo, só resistem 80 habitantes (há duas décadas eram mais de 300). Na aldeia há uma única criança, com 12 anos, e o casal mais jovem anda na casa dos 40. Para os mais velhos – os que resistem –, o primeiro contacto com a língua portuguesa só se deu à chegada à escola, numa altura em que o mirandês era falado em todas as casas, mas apelidado de “fala caçurra” – a língua das gentes incultas. Glória ainda conseguiu fazer a terceira classe, mas praticamente não sabe ler. “Sei fazer o nome e orientar-me se precisar de andar de camioneta.”
A pouca escolaridade acabou por fazer com que nunca tenha esquecido a língua materna, o mirandês. “Só uso o português para falar com gente de fora ou quando tenho de ir à cidade”, explica.
Não há um cálculo rigoroso das pessoas que ainda falam a outra língua. Sabe-se, com certeza, que continua a ser usada em todas as aldeias do concelho de Miranda do Douro e ainda em três povoações vizinhas que pertencem ao concelho de Vimioso: Vilar Seco, Angueira e Caçarelhos. No total são 500 quilómetros quadrados de território, na fronteira com a província espanhola de Zamora, em que as palavras são ditas de uma outra forma.
Em 1900, o linguista José Leite de Vasconcelos estimava que existissem 15 mil falantes. Actualmente, o número não deverá ir além dos 7 mil. A diminuição de falantes foi uma constante ao longo de todo o século xx, sobretudo a partir da década de 60. Na altura, muitos chegaram a apostar que o mirandês se extinguiria de vez, muito provavelmente por volta de 1980. As profecias mostraram-se apressadas, apesar de tudo apontar para a sua extinção: em meados do século passado, com a construção das barragens do Douro, chegaram ao concelho de Miranda do Douro centenas de trabalhadores, todos falantes de português. Instalaram-se em praticamente todas as aldeias.
O mirandês deixou assim de ser a língua dominante. Nessa época, o ensino generalizou-se (nas escolas só era ensinado o português) e apareceu o fenómeno da televisão – também falada em português. Enquanto isso, muitos rapazes de Miranda eram incorporados no exército, por força da guerra colonial. E nas ex- -colónias, longe de Trás-os-Montes, foram obrigados a assimilar o português.
O mirandês foi caindo em desuso, até que conseguiu o estatuto de língua regional, em 1999, através da Lei 7/99. Portugal deixou assim de ser o único país monolingue da Europa. No mesmo ano foi aprovada a Convenção da Língua Mirandesa, criada para normalizar a escrita – uma espécie de acordo ortográfico do mirandês, que sentou à mesma mesa falantes, estudiosos e linguistas das universidades de Lisboa e de Coimbra. O princípio era simples: manter a diversidade na fala, mas criar unidade na escrita. É que o mirandês tem vários dialectos, que variam de aldeia para aldeia. E foi sempre uma língua oral, até 1884, quando José Leite de Vasconcelos publicou o poemário “Flores mirandesas” – a primeira obra escrita em mirandês. Aos poucos, a língua começou a ser escrita e actualmente existe mais de uma centena de obras publicadas – entre traduções e livros originais.
L PORSOR FALANTE Sozinho, o professor e vice-presidente da Comissão do Mercado de Valores Mobiliários (CMVM) já traduziu dezenas de obras. Por pura carolice. Amadeu Ferreira nasceu em Sendim, saiu de Trás-os-Montes para se fazer doutor em Direito e construiu uma carreira sólida em Lisboa. Nos corredores da CMVM ninguém adivinha que só aprendeu a falar português aos 18 anos: em casa e na vila de Sendim só se ouvia o mirandês. Hoje, aos 62 anos, o seu domínio da língua portuguesa é perfeito, mas o inconsciente teima em pregar partidas: Amadeu Ferreira confessa que sonha sempre em mirandês. Nas horas vagas, entre o trabalho na comissão e as aulas de Direito na Universidade Nova, o professor dedica-se às traduções. Já traduziu os “Quatro Evangelhos” (“Ls quatro eibangeilhos”, em mirandês), “Os Lusíadas”, a “Mensagem”, de Fernando Pessoa”, “O Principezinho” e alguns poetas clássicos, como Horácio. Mas o recordista de vendas é o livro “Asterix l gaulés” (“As Aventuras de Astérix”) – já se venderam quase 8 mil exemplares e num espaço de apenas três meses chegou à terceira edição.
Nos últimos anos têm sido publicadas uma média de seis obras por ano. “É um trabalho cultural de cidadania”, conta Amadeu Ferreira, alertando para a pouca atenção que os sucessivos governos e as instituições locais, em Trás-os-Montes, têm dado à língua de Miranda. “O mirandês aguentou mais de mil anos, tem-se feito muito trabalho, mas não podemos continuar a assumir as responsabilidades das entidades públicas”, critica. Depois de se ter dado o reconhecimento da língua, há quase 15 anos, houve conversas com ministros, promessas de todos os governos e da Câmara Municipal de Mirandela.
“Na prática, os apoios para que a língua continue viva têm sido poucos ou nenhuns”, denuncia o professor. “A necessidade de defender as línguas minoritárias é cada vez mais uma evidência, de maneira a preservar uma parte indispensável do património cultural da humanidade e da identidade do país”, sublinha, acrescentando que as línguas estão permanentemente em perigo. “Por serem humanas, morrem se não forem cuidadas”. Amadeu Ferreira propõe, por exemplo, que a autarquia de Miranda do Douro passe a escrever em mirandês e que sejam criados incentivos de emprego aos falantes. Mais urgente que tudo o resto, diz o vice-presidente da CMVM, é a criação de um instituto central do mirandês – uma espécie de Instituto Camões à escala da língua de Miranda. O próprio ensino, que existe mas não é obrigatório, precisaria de ser mais apoiado: “Por não ser obrigatório, pode acabar a qualquer momento, deixando de se fazer a transmissão da língua.” Ou seja, a lei proclamatória de 1999 não chega. É preciso agora “que o Estado concretize os compromissos que assumiu em lei, porque a democracia linguística é um elemento importante da democracia, que deve assentar no respeito pela diferença”, resume.
L MIRANDES NAS SCUOLAS O ensino do mirandês arrancou em 1985, na Escola Preparatória de Miranda do Douro, com turmas do quinto e do sexto ano. A partir de 1999, com a proclamação da língua, o ensino foi regulamentado e alargado a todas as escolas da cidade, mas só como disciplina opcional. “A regulamentação sofre de graves deficiências, o que tem levado a uma diminuição do número de horas lectivas, à ausência de manuais e à existência de poucos professores”, aponta Amadeu Ferreira. Foram apresentadas várias propostas ao Ministério da Educação no sentido de melhorar o ensino, mas nunca foram atendidas.
Desde que se tornou oficial, o ensino tem sido ministrado sobretudo por professores autóctones, com formação nas áreas das Línguas ou da História. Duarte Martins, natural da aldeia de Malhadas, no concelho de Miranda, é há oito anos um dos mestres do mirandês. Aprendeu a falar em casa, mas só muitos anos mais tarde aprenderia a escrever a língua – depois de passar por um curso de Verão na Universidade de Trás-os-Montes e Alto Douro (UTAD).
Para quem aprendeu a língua de ouvido, o trabalho dos últimos anos é notável. Basta entrar na aula de mirandês da turma de 15 alunos do 4.o B da Escola Básica de Miranda do Douro. Os miúdos têm só dez anos, já vão no quarto ano da disciplina e falam mirandês como gente crescida. A aula acontece do princípio ao fim em mirandês e ninguém falha uma resposta.
No ensino básico, e apesar de a disciplina ser opcional, a taxa de adesão é de quase 100%, mas vai diminuindo à medida que os alunos avançam no nível de ensino. “A taxa mais baixa regista-se no secundário, porque nessa fase os alunos já têm outras preocupações e menos tempo disponível”, justifica o professor. Mesmo assim, estima-se que nos últimos anos mais de 2 mil crianças tenham aprendido mirandês na escola. Só que ensinar sem mais nada não chega para manter a língua viva. Para começar, porque assim que os alunos chegam ao 12.o ano, são obrigados a sair de Miranda do Douro se quiserem prosseguir estudos. Ou, simplesmente, arranjar trabalho. “A problemática da preservação da língua está directamente ligada ao problema da fixação dos jovens. O nosso trabalho de transmissão da língua é feito, mas os falantes saem da região e na maioria dos casos nunca mais voltam, distanciando-se das suas raízes e, consequentemente, da sua cultura”, diz o professor.
L NUOBO PELIGRO Os indicadores socioeconómicos de Miranda do Douro mostram que o mirandês enfrenta agora uma nova ameaça. Real e difícil de contornar. Só entre 2001 e 2011, de acordo com os dados do censo, a população residente no concelho diminuiu 7,3%. Há dois anos havia apenas 7462 pessoas a viver na região, espalhadas por uma área total de cerca de 487 quilómetros quadrados. O número de falantes cai todos os anos – sempre que morre um velho perde-se um pedaço de cultura e os indicadores apontam para um aumento exponencial do envelhecimento populacional. Além disso, nos últimos dez anos, a taxa de desemprego subiu de 3,3% para 4,5% – o que tem levado muitos mirandeses a fugir para outras regiões do país e até para o estrangeiro.
Um dos exemplos do que a desertificação fez a Trás-os-Montes é a aldeia de Vilar Seco, no concelho de Vimioso, onde o mirandês ainda sobrevive. No único café da aldeia juntam-se todos os finais de tarde meia dúzia de velhos. Há 14 anos que não nasce uma única criança na terra. E há quase 30 que a aldeia – com pouco mais de 200 eleitores – é atravessada por uma linha de comboio abandonada. Nas paredes do café multiplicam-se cartazes escritos em mirandês. Um deles anuncia a próxima batida à raposa. Há uns anos, caçar uma podia render 3500 escudos. Hoje só sobram cinco caçadores e as peles de raposa pouco valem. “Há uns tempos apareceu aí um espanhol a comprar, pagava 10 euros por cada uma”, conta o presidente da junta, Armando Pinto, que vive em Vimioso, a quase 20 quilómetros de distância.
Outro dos cartazes expostos anuncia um torneio de sueca – os prémios variam entre um porco com 70 quilos, cordeiros, galos e chouriças. “Foi-se toda a gente embora, mas aqui há uns anos ainda havia trabalho”, garante o autarca. Nos arredores da aldeia existiam meia dúzia de grandes estábulos, que chegavam e sobravam para empregar a gente da terra, além de uma serralharia e uma carpintaria. Fechou tudo. “É irónico não termos gente, porque nunca existiram tantas estradas e tanta qualidade de vida na região como agora”, desabafa o presidente da junta.
ANQUANTO LHA LHENGUA FUR CANTADA A fuga da população tem sido a maior dor de cabeça de Paulo Meirinhos, membro do grupo de música tradicional Galandum Galundaina, que nos últimos anos se tem dedicado a dar aulas de Música às crianças de Miranda do Douro e a formar novos grupos de cantares, de danças e de tocadores da região. “Conseguimos formar os grupos, porque há interesse por parte dos mais jovens, mas a dificuldade é mantê-los. Acabam todos por se ir embora daqui e temos de começar tudo de novo”, lamenta. A língua mirandesa é uma espécie de chapéu que abriga toda uma cultura específica de Miranda e que se reveste das mais variadas formas – do teatro aos contos, das lendas aos saberes e fazeres. Passando pela música. Os Galandum Galundaina – que já gravaram três discos, um DVD e correm meio mundo a cantar em mirandês – fazem parte de uma nova geração de músicos que têm preservado a língua em forma de cantar.
São três irmãos – Paulo, Alexandre e Manuel Meirinhos – e ainda Paulo Preto. Todos estudaram Música fora da região, mas escolheram regressar às origens. Constroem instrumentos, compõem, recolhem sons tradicionais e dão-lhes uma nova roupagem. Mais moderna. “O que temos ensinado aos mais novos é que, se quisermos preservar a cultura, não podemos parar no tempo. É preciso pegar naquilo que é tradicional e trazê-lo para os novos tempos”, defende Paulo Meirinhos.
O avô dos três irmãos era carpinteiro e tocava num dos muitos grupos de pauliteiros que existiam na região – hoje sobram apenas 40 ou 50. Como herança, deixou aos netos os bombos e as caixas que tocava. E ainda o gosto pela música tradicional. “Que é muito importante na transmissão da língua”, defende Paulo Meirinhos. “Nos nossos concertos há muita gente que não fala mirandês, mas que canta em mirandês”, garante.
Unir a modernidade e a tradição tem sido também a tarefa, nas últimas duas décadas, de Mário Correia – o responsável pelo Centro de Música Tradicional Sons da Terra em Sendim. O edifício, inaugurado recentemente, era a residência de um padre, mas foi reconvertido em espaço cultural com a ajuda de financiamentos comunitários.
Nas prateleiras há centenas de CD e DVD etiquetados e meticulosamente organizados: são o resultado de dez anos de recolha no terreno de cantares e dizeres tradicionais, interpretados pela gente das aldeias de Miranda. Carolice de Mário Correia, que nem sequer é de Trás-os-Montes: os pais eram minhotos, nasceu e cresceu no Porto e formou-se em Economia. Passou pela gestão de grandes empresas, pela Inspecção-Geral de Finanças e pela Inspecção Tributária. Até que um dia decidiu fazer as malas e rumar a Miranda com uma ideia na cabeça: gravar os sons dos gaiteiros tradicionais, que na altura em 1994, estavam praticamente em extinção. O economista foi ficando, estabeleceu-se na vila de Sendim, criou uma editora – a Sons da Terra – e já lançou mais de uma centena de discos. Pelo meio inventou o Festival Intercéltico de Sendim, que está nas rotas internacionais dos festivais de músicas do mundo e que este ano vai para a 14.a edição.
O centro abriga ainda uma biblioteca, que tem servido de apoio a investigadores e estudantes da língua mirandesa – que chegam do mundo inteiro. Já passaram por Sendim estudiosos japoneses, polacos, espanhóis, húngaros, alemães, brasileiros ou austríacos. A maioria da clientela que vai chegando – cerca de 70% dos utilizadores da biblioteca – é estrangeira. E as raras vezes que aparece um português as diferenças são notórias: “Os investigadores portugueses vêm a contar os tostões e praticamente sem material de suporte”, conta Mário Correia.
Outra das jóias do centro é um espólio de mais de 50 mil fotografias antigas que permitiram fixar no tempo rostos de antigos gaiteiros, cantores e pauliteiros. Todos falantes de mirandês. “O monumento mais vivo são as pessoas”, diz Mário Correia. Mas as pessoas são a matéria que mais vai faltando em Miranda do Douro.

terça-feira, 16 de novembro de 2010

Cumbite pa l salimiento de Ls Lusiadas an Lisboua

Queda eiqui l cumbite pa l salimiento de Ls Lusiadas, puostos an Mirandés por Francisco Niebro, que se dará an Lisboua l die 18 de Nobembre a las 18:30h ne l Centro Nacional de Cultura, que queda na Rue António Maria Cardoso nº 68.

La obra será apersentada pul Porsor Ernesto Rodrigues de la Faculdade de Letras de Lisboua i pul Dr. Guilherme de Oliveira Martins, Persidente de l Centro Nacional de Cultura.


Serie un gusto cuntar cun bós.Fica aqui o convite para o lançamento de Os Lusiadas, traduzidos para Mirandês por Francisco Niebro, que terá lugar às 18:30h de dia 18 de Novembro no Centro Nacional de Cultura, no nº 68 da Rua António Maria Cardoso.

A obra será apresentada pelo Professor Ernesto Rodrigues, da Faculdade de Letras de Lisboa, e pelo Dr. Guilherme de Oliveira Martins, Presidente do Centro Nacional de Cultura.


Seria um prazer contar convosco.

domingo, 8 de agosto de 2010

La Mona L Maio

Título: La Mona L Maio
Autor: José Francisco Fernandes (Padre Zé)
Tradução: Alcides Meirinhos
Edição: Âncora
Nº de páginas: 95
Nota: Pela origem do livro (e por a minha também) este post é bilingue - tradução portuguesa abaixo. Pedem-se desde já desculpas por uma ou outra falha que possa existir no texto em Mirandês. Se algum interessado em adquirir este livro (em edição bilingue) tiver dificuldades em o fazer, por favor, basta enviar-nos um e-mal que nós ajudamos.
Hai cerca de 50 anhos l Padre Zé, que quaije solo falaba mirandés, propós-se passar pa l papel l mundo an que bebia. Cicouro, aldé “perdida” ne l Praino Mirandés ye inda hoije (i cumo todas las aldés daquela region) demasiado lhoinge de todo i de todos. Depuis de lhermos estes cuntos apercebemo-mos, nós ls que conhecemos la region, qu'anque to l progresso que marca este mundo cuntina a haber cousas que pouco ó nada mudan. Mesmo assi, hai defrenças i al lher estes cuntos nun pude deixar de me lhembrar de las stórias cuntadas a la lhume pul miu abó nas nuites de Ambierno, las stórias d'antigamente, las que ne ls lhieban a cumprender porque somos l que somos, d'adonde ne ls bénen aqueilhes eilemientos que tan bien caraterizan las gientes de l Praino stéiamos na nuossa tierra ó lhoinge deilha.
Nun stilo bien simples (i cumo nó) i nun ton coloquial l Padre Zé lhieba-mos nua biaige nun solo pul tiempo mas tamien pulas tradiçones, puls hábitos que se nun perden, pulas lhendas, pulas rotas de l cuntrabando, conhecendo gientes i lhugares que, por bezes, se rebelan mui semelhantes als que conhecemos hoije. Ye un lhibro qu'an to la sue simplicidade ne ls ajuda “a çcubrir más un cachico de quien somos, a acrecentar las rezones que mos lhieban a tener proua de sermos mirandeses i la repunsablidade que ye habermos ardado esta lhéngua.” Un berdadeiro retrato de la bida ne l Praino de ls anhos 20 i 30 (de l seclo XX).
Ua de las curjidades que marca este lhibro ye l fato d'hai 50 anhos l pobo mirandés nun tener ourgulho na sue lhéngua, çcunsideraba-a bendo-a solo cumo ua lhéngua menor para falar “an casa” i culs de casa. Talbeç por esso, l Padre Zé tenga decidido poner de parte la lhéngua mai i screbir estes cuntos an pertués. 5 décadas depuis, Alcides Meirinhos – la quien lhoubo ls sfuorços na dibulgaçon de la nuossa lhéngua i l'amor que le ten – deitou manos a l'obra i traduziu ls scritos de l Padre Zé pa la “lhéngua an que l Padre Zé gustarie de las haber screbido.” Para alhá de l prazer que me proporcionou esta lheitura i de l ótimo trabalho de l Alcides na traduçon i al trazer estas stórias a la luç de l die, nun puodo deixar de referir tamien l belíssemo trabalho d'eilustraçon de la Ana Fonso i l'antroduçon de Amadeu Ferreira.
7/10
PORTUGUÊS:
Há cerca de 50 anos o Padre Zé, que quase só falava mirandês, propôs-se passar para o papel o mundo em que vivia. Cicouro, aldeia “perdida” no Planalto Mirandês é ainda hoje (e como todas as aldeias daquela região) demasiado longe de tudo e de todos. Depois de lermos estes contos apercebemo-nos, nós os que conhecemos a região, que apesar de todo o progresso que marca este mundo continua a haver coisas que pouco ou nada mudam. Mesmo assim, há diferenças e ao ler estes contos não pude deixar de me lembrar das histórias contadas à lareira pelo meu avô nas noites de Inverno, as histórias de antigamente, as que nos levam a compreender porque somos o que somos, de onde nos vêm aqueles elementos que tão bem caracterizam as gentes do Planalto estejamos na nossa terra ou longe dela.
Num estilo bem simples (e como não) e num tom coloquial o Padre Zé leva-nos numa viagem não só pelo tempo mas também pelas tradições, pelos hábitos que se não perdem, pelas lendas, pelas rotas do contrabando, conhecendo gentes e lugares que, por vezes, se revelam muito semelhantes aos que conhecemos hoje. É um livro que em toda a sua simplicidade nos ajuda “a çcubrir más un cachico de quien somos, a acrecentar las rezones que mos lhieban a tener proua de sermos mirandeses i la repunsablidade que ye habermos ardado esta lhéngua.” Um verdadeiro retrato da vida no Planalto dos anos 20 e 30 (do século XX).
Uma das curiosidades que marca este livro é o facto de há 50 anos o povo mirandês não ter orgulho na sua língua, desconsiderava-a vendo-a apenas como uma língua menor para falar “em casa” e com os de casa. Talvez por isso, o Padre Zé tenha decidido pôr de parte a língua mãe e escrever estes contos em português. 5 décadas depois, Alcides Meirinhos – a quem louvo os esforços na divulgação da nossa língua e o amor que lhe tem – deitou mãos à obra e traduziu os escritos do Padre Zé para a “lhéngua an que l Padre Zé gustarie de las haber screbido.”
Além do prazer que me proporcionou esta leitura e do óptimo trabalho do Alcides na tradução e ao trazer estas histórias à luz do dia, não posso deixar de referir também o belíssimo trabalho de ilustração da Ana Afonso e a introdução de Amadeu Ferreira.
7/10

terça-feira, 7 de julho de 2009

Dous nuobos lhibros an Mirandês

Dou-se ne l die 2 de Júlio an Lisboa l salimiento d ls lhibros Ls Lusiadas an BZ (eidicion comemoratiba de ls 25 anhos de la publicaçon) i Mirandês - Storia dua Lhéngua i dun pobo an BZ de la autorie de l cunsagrado mestre de la banda zenhada José Ruy. Al salimiento de las obras tube l apoio de la Fundação Mário Soares e de l Ancora Editora.
E agora em Português:
Deu-se no dia 2 de Julho en Lisboa o lançamento dos livros Ls Lusiadas em BD (edição comemorativas dos 25 anos da publicação) e Mirandês - Storia dua Lhéngua i dun Pobo em BD da autoria do mestre da Banda Desenhada José Ruy. O lançamento teve o apoio da Fundação Mário Soares e da Âncora Editora.
Ambos os livros são da chancela da Âncora e, como já tive a oportunidade de confirmar, não são de compra muito acessível (decerto no verão em Miranda os encontraremos mas nos outros pontos do país....) de maneira que os interessados podem sempre tentar o site da editora.